SPD Hidropolitik Akademi Merkezi Direktörü Yıldız: Orta Asya ülkeleri işbirliğine zorunlu

* Su Politikaları Derneği (SPD) Başkanı ve Hidropolitik Akademi Merkezi Direktörü Dursun Yıldız, Orta Asya ülkelerinin işbirliğine zorunlu olduğuna dikkat çekti.

* İşte detayı!…

UHA / İnternational News Agency

ANKARA, 09 EKİM 2025 – Su Politikaları Derneği (SPD) Başkanı ve Hidropolitik Akademi Merkezi Direktörü Dursun YILDIZ,  son aylarda Orta Asya ülkelerinin Su-Enerji alanında işbirliği arayışı ve yeni Hidroelektrik santrali (HES) projelerinin bölgenin Hidropolitiğini de geliştireceğinin altını çizerek, Orta Asya ülkelerinin işbirliğine zorunlu olduğuna vurgu yaptı.

İhlas Holding ve Orta Asya Investment Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Mücahid Ören ile Kırgızistan Enerji Bakanı Talaybek Omukeviç İbraev Kazarman

UHA / İnternational News Agency’na konuyla ilgili açıklamada bulunan Dursun YILDIZ,  İhlas Holding ve Orta Asya Investment Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Mücahid Ören ile Kırgızistan Enerji Bakanı Talaybek Omukeviç İbraev Kazarman’ın,  “Kokomeren HES” projesi imza törenine katıldığını hatırlattı.

Narin nehri

YILDIZ,  Kırgizistan hükümeti’nin 12 Ağustos 2025 ‘de Narin nehri üzerinde Kazaraman (912 MW) ve Kökömeren (1305 MW) Hidroelektrik enerji projelerinin yapılacağını açıkladığını belirterek, 6 Hidroelektrik santralden oluşacak olan bu 2 paketin toplam maliyetinin 6,2 milyar dolar, kurulu gücünün ise toplam 2217 MW olacağının açıklandığını ifade etti.

Türkiye’den İhlas Holding’in stratejik iştiraki olan Orta Asya Investment Holding ‘in projeyi gerçekleştireceği  dile getiren Hidropolitik Akademi Merkezi Direktörü Dursun YILDIZ,  bu projenin bölgede sadece yeni bir hidro-enerji santrali değil bir vizyon da oluşturacağının belirtildiğini, Türkiye ve Kırgızistan hükûmetlerinin projenin gerçekleşmesine güçlü destek verdiğini açıkladı.

YILDIZ,  Kazarman ve Kokomeren HES projelerinin Zengezur Koridoru, Orta Koridor ve Çin’in Kuşak-Yol Girişimi için de kritik önem arz edeceğini hatırlatarak, Uzmanların Orta Asya’daki enerji altyapısının güçlendirilmesiyle, ulaştırma ve enerji koridorlarının birbirini tamamlayacağını aktardığını kaydetti.

Orta Asya’da su kaynaklarının işbirliği içinde geliştirilmesine dayalı bu projelerle ilgili olarak SPD Hidropolitik Akademi Direktörü Dursun Yıldız şunları söyledi:

“Orta Asya’daki su-enerji dengesi, SSCB’nin dağılmasından sonra bölgede en kritik politik ve stratejik konulardan biri haline gelmiştir. Yukarı havza ülkeleri (Kırgızistan ve Tacikistan) su kaynaklarına sahip ama enerjiye ihtiyaç duyan ülkeler, aşağı havza ülkeleri (Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan) ise enerji zengini ama suya bağımlı ülkelerdir. Bu asimetri, hem çatışma potansiyeli yaratmış hem de işbirliği ihtiyacını güçlendirmiştir.

SSCB döneminde merkezi planlama çerçevesinde hidroelektrik barajlar yukarı havzada, sulama sistemleri ise aşağı havzada inşa edilmiştir. Böylece karşılıklı bağımlılık dengesi kurulmuştur. Bağımsızlık sonrasında ülkeler ulusal çıkarlarını ön plana çıkararak suyu güvenlikçi politikalarla sahiplenmiştir. Eksik kalan enerji projeleri (Rogun, Kambarata 1 vb.) ülkeler arasında dengesizlik yaratmıştır. Sonuç olarak bölgedeki su sorunu su kıtlığı sorunu değil sınıraşan su yönetimi sorunu olarak tanımlanır hale gelmiştir.”

Su Politikaları Derneği (SPD) Başkanı ve Hidropolitik Akademi Merkezi Direktörü Dursun Yıldız

Hidropolitik Gerilim ve İşbirliği Alanları

Bölgede hidropolitik gerilim alanları olduğu kadar işbirliği alanlarının da mevcut olduğunu belirten Dursun Yıldız açıklamalarına şöyle devam etti;

“Aşağı havza ülkelerinin yaz aylarında tarımsal suya ihtiyacı, yukarı havzanın ise kış aylarında enerjiye ihtiyaç duyması sınıraşan nehir üzerindeki barajların işletmesinde gerilim yaratmıştır. Ayrıca yeni baraj projeleri (Rogun, Kambarata) ve Aral Gölü havzasındaki çevresel kriz de gerilim kaynağı olmuştur. Bölgede bu gerilim alanları varken diğer taraftan son dönemde ülkeler arasındaki Yukarı havza ülkelerinin yazın su bırakması , karşılığında kışın doğalgaz/elektrik alması gibi su-enerji takası anlaşmalarının gündeme gelmesi, ,yapımı çok uzun süredir devam eden Kambarata 1 Barajı inşaatının Kazak-Özbek-Kırgız ortaklığıyla tamamlanmaya çalışılması, 2025’te imzalanan Kazakistan-Kırgızistan-Özbekistan protokolü bölgesel güveni artıran kritik adımlar olmuştur.”

Orta Asya’nın Yeni Hidro-Enerji Politiği oluşacak.

Dursun Yıldız gelişmelerin bölgede yeni bir hidro-enerji politiğinin oluşmasına yol açacağını belirterek şunları kaydetti;

Bölgede yapımı için anlaşmaya varılan Kırgızistan’ın Kazarman ve Kokomeren HES projeleri (2217 MW, 6,2 milyar $) yalnızca enerji üretimi değil, aynı zamanda bölgesel vizyon inşası olarak görülmelidir. Bu projede Türkiye’nin yatırımcı olarak yer alması, projenin sadece ekonomik değil jeopolitik bir açılım taşıdığını da ortaya koymaktadır. Bu projeler, Orta Koridor, Zengezur Koridoru ve Kuşak-Yol Girişimi ile entegre enerji-ulaşım altyapısının parçası olacaktır.

Bölgede Siyasi Değişimler ve Bölgesel Dinamikler

Bölgede Kazakistan’ın karşılıklı işbirliği anlayışının gelişmesinde çok önemli bir rol üstlenebileceğini belirten Dursun YILDIZ, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in bu yılki Meclis açılış konuşmasında “su stratejik kaynaktır” vurgusu yaptığını hatırlatarak, suyun dijital dönüşüm ve sürdürülebilir kalkınmanın merkezine koymasının işbirliği süreci için olumlu bir yaklaşım olduğunun altını çizdi.

Su Politikaları Derneği (SPD) Başkanı ve Hidropolitik Akademi Merkezi Direktörü Dursun YILDIZ, bölge genelinde otoriterlikten sınırlı reformlara geçen ülkelerde ekonomik çeşitlenme ve sosyal istikrar için su-enerji-gıda -çevre işbirliğinin bir zorunluluk haline geldiğini söyledi.

Dursun YILDIZ, “Çünkü Kazakistan’ın önüne koyduğu demokrasi, dijital dönüşüm ve sürdürülebilir kalkınma vizyonunun , bölge ülkeleri arasında su-enerji-gıda ve çevre işbirliği olmadan ve karşılıklı bağımlılık ilişkileri geliştirilmeden gerçekleşmesi zordur” dedi.

Gelişmeler bölgenin hidropolitiğini olumlu etkileyecek

Bölgedeki gelişmelerin bölgenin hidropolitiğine olumlu etkisi olacağını, sınıraşan su yönetimi konusunda ülkelerin daha esnek politikalar izleyebileceklerini de dile getiren YILDIZ,  Bölgedeki son gelişmelerle, uzun süredir gerilim kaynağı olan su yönetiminin, yeni dönemde işbirliği alanı haline geldiğini ifade etti.

Dursun YILDIZ, bölgede Nexus yaklaşımı ile Su, enerji, gıda ve çevre ilişkisinin birlikte ele alınmaya başlandığını ve bunun,  sadece hidro-politik ilişkilerin gelişmesini değil aynı zamanda sosyo-ekonomik istikrarı da destekleyeceğini söyledi.

Su Politikaları Derneği (SPD) Başkanı ve Hidropolitik Akademi Merkezi Direktörü Dursun YILDIZ, açıklamalarını şöyle tamamladı;

“Bölgedeki gelişmelerin projelere uluslararası finansman bulunması boyutu da vardır. Dünya Bankası, ADB, EBRD gibi kuruluşların “Water-Energy-Food Nexus” yaklaşımını şart koşması, bölgeyi işbirliğine daha da zorlamaktadır.

Orta Asya’da su-enerji işbirliği arayışı, hidropolitik ilişkileri dönüştürücü bir etki yaratmaktadır. Geçmişte çatışma potansiyeli taşıyan su yönetimi, bugün bölgesel işbirliği, güven artırıcı önlemler ve ekonomik entegrasyonun lokomotifi haline gelmiştir. 21.yüzyılda iklim değişikliği baskısı altında suyun jeopolitik önemi artarken, Orta Asya ülkeleri için su-enerji işbirliği, sadece kalkınma değil barış ve güvenlik için de stratejik bir zorunluluk haline gelmiştir.”

***

Araştırmacı Yazar ve Akademisyen Dursun YILDIZ

Su Politikaları Derneği Kurucu Üyesi ve Başkanı, Su Politikaları Uzmanı, Akademisyen, İnşaat Mühendisi.

1958 yılında Samsun’da doğdu. İTÜ İnşaat Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Devlet Su İşleri’nde çalışmaya başladı, kurumun çeşitli daire başkanlıklarında yöneticilik yaptı. Bu süre içinde Hollanda’da Uluslararası Hidrolik Enstitüsü’nde 1 yıl lisans sonrası, ABD’de ise 3 aylık uygulama eğitimleri aldı. Daha sonra Hacettepe Üniversitesi Hidropolitik ve Stratejik Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde Su Politikaları alanında Yüksek Lisans çalışmasını tamamladı. Bu arada Ankara Üniversitesi ATAUM’da AB Uzmanlığı ve Uluslararası İlişkiler Uzmanlık diploma eğitimlerini de tamamladı. Yıldız DSİ’de çalıştığı süre boyunca üniversitelerde de ders verdi.

Su ve Toprak Yönetimi, Su Güvenliği, Su Sorunları, Orta Asya Suları, Orta Doğu Suları, Su Savaşları gibi konularda 15 adet kitabı ve çok sayıda rapor ve uluslararası dergilerde yayınlanmış makalesi var. TEMA Bilim Kurulu üyesi olan Yıldız, Uluslararası Su Yönetimi ve Diplomasisi dergisinin editörlüğünü yapıyor ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nün Uluslararası Su Kaynakları Bölümü’nde Su Politikaları dersi veriyor.