İstanbul hidrolojik kuraklık kıskacında: Her yıl daha çok su fakiri oluyor

Her yıl  daha çok  su fakiri oluyor

1 Ekim’de başlayan su yılında barajlarda ne kadar su olduğu kentlerin su yönetimleri tarafından tespit edilir. Bu su miktarı su yılı içindeki yağış projeksiyonları ile birlikte değerlendirilerek bir risk analizi yapılır. Bir diğer deyişle her su yılı başında kentlerin su yönetimi, mevcut suyu ve yağış projeksiyonunu dikkate alıp talebi nasıl karşılayacağını hesap ederek bir su temini planı yapar. Bu çalışmada  çeşitli senaryolarla belirsizlik analizi yapan   modeller kullanılarak risk yönetimine hazırlık yapılır ve  kentin su güvenliği sağlanmaya çalışılır.

İSKİ’nin web sayfasında yer alan  baraj doluluk oranlarının yıllara göre karşılaştırılması grafiği incelendiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkmaktadır.

2015 yılından başlayarak İstanbul barajlarında  baraj doluluk oranları üç yıl hariç sürekli bir azalma eğilimi göstermektedir.  Bu durum, İstanbul’da azalan yağış, artan sıcaklık, artan nüfus ve  su talebi karşısında  İstanbul’un su arz güvenliği riskinin artmakta olduğunu göstermektedir. Bunun anlamı İstanbul’un hidrolojik kuraklık  ve su güvensizliği kıskacına  girdiğidir.

İstanbul’da  barajların doluluk oranlarında bir önceki yıla göre azalmanın birçok nedeni vardır. Bunların en önemlisi nüfus ile birlikte su talebi artarken yağışların azalması ve buharlaşmanın artmasıdır.  Bunun yanısıra su havzalarındaki daralma, kar yağışında azalma ve yağış rejiminde mevsimsel kaymalar da sayılabilir. Bu hususlar SPD Hidropolitik Akademi Merkezi’miz tarafından ayrıntılı  bir şekilde incelenmektedir.

Ömerli  ve Terkos Barajında doluluk  %16 ve %21’e düştü.

Son 10 yıldır her su yılı başında İstanbul’un barajlarındaki su miktarının azalma eğilimi  İstanbul’un su arz güvenliği riskini arttırmaktadır. Bu durumun ortaya çıkmasında  İstanbul’un mevcut su havzalarının dışındaki  Melen Barajı’nın inşaatının hala tamamlanamamış olmasının önemli payı bulunmaktadır. Bu su yılına girerken İstanbul’un en büyük barajı olan Ömerli Barajı’nın doluluk oranının %16’ya düşmesi, önümüzdeki yıl için endişeleri arttırmaktadır. 220 milyon m3 kapasiteli Ömerli Barajındaki su miktarı halen Terkos barajındakinden daha azdır. Önümüzdeki yıl Melen Havzasında yaşanabilecek kuraklık Ömerli Barajında su biriktirilmesini riske sokacaktır.

Halen İstanbul’un günlük suyunun yaklaşık yarısı regülatörlerden yarısı ise barajlardan temin edilmektedir.

Melen Barajı Neden Önemli

Melen Barajı Melen Çayı’ndan İstanbul’a su getirmeyi hedefleyen su temini projesinin su depolama yapısıdır. Bu barajın su depolama kapasitesi 694 milyon m3 olup İstanbul’un mevcut depolama kapasitesinin %80’ine  karşılık gelmektedir. Melen Barajı işletmeye alınsaydı İstanbul’un depolama kapasitesi yaklaşık 1,8 katına çıkacaktı.

Baraj tamamlandığında İstanbul’un su ihtiyacına  önemli katkı yapması planlanmıştı. Ancak 2016 yılında bitirilmesi hedeflenen baraj, gövdesinde oluşan çatlaklar nedeniyle halen işletme alınamamıştır. Bu nedenle Melen sisteminden  su yaklaşık 300 m pompaj ve büyük bir enerji maliyeti ile sisteme basılmaktadır. Tamamlanması durumunda Melen Barajından elektrik enerjisi üretimi de gerçekleştirilecekti. Melen Barajı’nın işletmeye alınmamış olması İstanbul’un su arzı güvenliğinin riske girmesine neden olmaktadır. İstanbul’un her su yılına barajlarda daha az su ile giriyor olması  ve barajlardaki su miktarının  her yıl azalma eğilimi ,bu riskin artmakta olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Bu nedenle Melen Barajı’nın hızla tamamlanması İstanbul’un su arz güvenliği için büyük önem ve öncelik taşımaktadır. Bu dönem içinde İstanbul’un su güvenliğinin sağlanması için arz ve talebin birlikte yönetilmesine ihtiyaç bulunmakta.

***

Yazar hakkında

Araştırmacı Yazar ve Akademisyen Dursun YILDIZ

Su Politikaları Derneği Kurucu Üyesi ve Başkanı, Su Politikaları Uzmanı, Akademisyen, İnşaat Mühendisi.

1958 yılında Samsun’da doğdu. İTÜ İnşaat Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Devlet Su İşleri’nde çalışmaya başladı, kurumun çeşitli daire başkanlıklarında yöneticilik yaptı. Bu süre içinde Hollanda’da Uluslararası Hidrolik Enstitüsü’nde 1 yıl lisans sonrası, ABD’de ise 3 aylık uygulama eğitimleri aldı. Daha sonra Hacettepe Üniversitesi Hidropolitik ve Stratejik Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde Su Politikaları alanında Yüksek Lisans çalışmasını tamamladı. Bu arada Ankara Üniversitesi ATAUM’da AB Uzmanlığı ve Uluslararası İlişkiler Uzmanlık diploma eğitimlerini de tamamladı. Yıldız DSİ’de çalıştığı süre boyunca üniversitelerde de ders verdi.

Su ve Toprak Yönetimi, Su Güvenliği, Su Sorunları, Orta Asya Suları, Orta Doğu Suları, Su Savaşları gibi konularda 15 adet kitabı ve çok sayıda rapor ve uluslararası dergilerde yayınlanmış makalesi var. TEMA Bilim Kurulu üyesi olan Yıldız, Uluslararası Su Yönetimi ve Diplomasisi dergisinin editörlüğünü yapıyor ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nün Uluslararası Su Kaynakları Bölümü’nde Su Politikaları dersi veriyor.