MİA: AB’nin yeni nesil ticaret stratejisi Türkiye için hem risk hem fırsat

ANKARA, 30 MAYIS 2026 – MİA, Avrupa Birliği’nin (AB) “yeni nesil” serbest ticaret anlaşmaları (STA) stratejisini ve bu sürecin Türkiye’nin ticari ve jeopolitik konumuna etkilerini inceleyen kapsamlı bir analiz yayımladı.

“Avrupa Birliği’nin Serbest Ticaret Stratejisi ve Türkiye” başlıklı analizde, Avrupa Birliği’nin son dönemde belirginleşen yeni nesil serbest ticaret anlaşmaları anlayışının yalnızca ekonomik ve ticari getirilerle sınırlı olmadığı belirtiliyor.

Analizde, AB’nin ticaret politikalarını artık sadece ekonomik getiriler üzerinden değil, “Brüksel Etkisi” olarak adlandırılan regülasyon gücünü dünyaya yaymak ve jeopolitik etki alanını genişletmek amacıyla kullandığı kaydedildi.

Küresel ticarette “jeopolitik sarkaç” dönemi

Analize göre, ABD’deki korumacı politikalar (Trump dönemi gümrük tarifeleri) ve ABD/İsrail-İran savaşı gibi bölgesel krizler, AB’yi kendi “otonom” stratejilerini belirlemeye itti. Bu kapsamda 2026 yılının ilk çeyreğinde imzalanan MERCOSUR (Arjantin, Brezilya, Paraguay, Uruguay) ve Hindistan anlaşmaları, Çin’e alternatif yeni üretim ve pazar merkezleri oluşturma stratejisinin bir parçası olarak öne çıktı.
AB-MERCOSUR Anlaşması: Yaklaşık 700 milyon kişiye hitap eden bu anlaşmanın, AB ihracatını 50 milyar avro artırması bekleniyor.

AB-Hindistan Anlaşması: 27 trilyon dolarlık dev pazar ve savunma iş birliği mutabakatıyla son yılların en önemli düzenlemelerinden biri olarak nitelendiriliyor. Bu anlaşmanın 2027 yılında tamamen yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Türkiye için “asimetri” riski

Analizde, AB’nin üçüncü ülkelerle imzaladığı bu anlaşmaların Türkiye üzerinde yaratabileceği risklere dikkat çekildi. Türkiye’nin 1996 yılından beri yürürlükte olan Gümrük Birliği nedeniyle AB’nin imzaladığı her yeni STA’dan doğrudan etkilenmesine rağmen, bu ülkelerin pazarlarına otomatik erişim sağlayamadığı vurgulandı.

Özellikle Hindistan ile yapılan anlaşma neticesinde, Hindistan menşeli ürünlerin Türkiye pazarına gümrüksüz girebilecek olmasına karşın, Türk ürünlerinin Hindistan pazarında aynı kolaylığa sahip olmaması bir “asimetri sorunu” olarak tanımlandı. Bu durumun Türkiye’nin güçlü olduğu otomotiv, kimya, makine ve tekstil sektörlerinde pazar payı kaybına yol açabileceği uyarısı yapıldı.

“Made in Europe” ve yeşil dönüşüm

Analizde Türkiye’nin, AB’nin yeni “Made in Europe” yasasına düşük karbon salınımı ve yeşil ekonomiye geçiş kriterlerini sağlayarak dahil edildiği anımsatıldı. Bu gelişmenin Türkiye’nin ticari konumunu korumak adına kritik bir adım olduğu ancak tam rekabet gücü için yeterli olmadığı ifade edildi.

Türkiye için stratejik öneriler

Milli İstihbarat Akademisi’nin analizinde, değişen dünya ticaret sistemine karşı Türkiye için şu çözüm yolları önerildi:

Gümrük Birliği’nin Güncellenmesi: Hizmetler, tarım, dijital ticaret ve kamu alımlarını kapsayacak şekilde anlaşmanın modernizasyonu için diplomatik çabalar artırılmalıdır.

Stratejik Otonomi: Türkiye, kendi bağımsız STA stratejilerini geliştirerek alternatif pazar ve yatırım arayışlarını (özellikle Asya, Afrika ve Latin Amerika’da) proaktif bir şekilde sürdürmelidir.

Yüksek Katma Değerli Üretim: Otomotiv, kimya ve savunma sanayisinde dijital dönüşüm ve yapay zeka yatırımlarına hız verilerek kilogram başına düşen ihracat değeri artırılmalıdır.

Alternatif Senaryolar: Gümrük Birliği’nin güncellenmemesi durumunda, anlaşmadan çıkmak dahil her türlü alternatif senaryo stratejik bir seçenek olarak masada tutulmalıdır.

Analiz, Türkiye’nin Avrupa’ya coğrafi yakınlığı ve güçlü sanayi altyapısı gibi avantajlarını, yeni nesil lojistik koridorlar (IMEC gibi) karşısında koruması için hızlı ve kapsamlı bir ekonomik reform sürecine ihtiyaç duyduğunu ortaya koydu.