Dünyada 19,2 milyon kişi kalp ve damar hastalıkları nedeniyle hayatını kaybediyor

* DoktorTakvimi uzmanlarından Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, Kalp Sağlığı Haftası kapsamında kalp ve damar hastalıklarının risk faktörleri, erken belirtileri, korunma yolları ve tedavi süreçlerine ilişkin önemli bilgiler paylaştı.

* Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, dünya genelinde kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölümlerin 2023 itibarıyla 19,2 milyona yükseldiğini, Türkiye’de ise ölümlerin yüzde 36’sının dolaşım sistemi hastalıklarından kaynaklandığını belirterek risk faktörleri ve korunma yollarına dikkat çekti.

UHA / İnternational News Agency

Haber* Sezin BULUM

ANKARA, 17 NİSAN 2026 

Kalp ve damar sağlığının hem genetik mirasın hem de yaşam boyunca yapılan tercihlerin toplamı olduğunu söyleyen DoktorTakvimi uzmanlarından Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, risk faktörlerinin değiştirilebilir ve değiştirilemez olarak ikiye ayrıldığını belirtiyor.

Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Yüksek tansiyon, dislipidemi yani özellikle yüksek LDL ve düşük HDL seviyeleri, sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımı, diyabet, şişmanlık, özellikle abdominal obezite, sedanter yani hareketsiz yaşam ve kronik stres değiştirilebilir risk faktörleridir. Yaş, cinsiyet ve aile öyküsü ise değiştiremediğimiz risklerdir. Erkeklerde risk genellikle 45, kadınlarda menopoz sonrası, genellikle 55 yaşlarda artmaya başlar. Birinci derece akrabalarda erken yaşta kalp hastalığı görülmesi önemli bir işarettir” diyor.

Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hüseyin Gündüz

Kalp hastalıklarının yaşlandıkça daha sık görüldüğünü ancak damar sertliğine yol açan risklerin temelinin çok erken yaşlarda atıldığını vurgulayan Kardiyoloji ve İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Gençlik yıllarında sigara, dengesiz beslenme ve genetik eğilim; orta yaşlarda tansiyon yüksekliği, diyabet, kolesterol yüksekliği, iş stresi ve sedanter yaşam; ileri yaşta ise diyabet, kolesterol yüksekliği, sigara, sedanter yaşam, hipertansiyon ve obezite daha belirgin hale gelir” ifadelerini kullanıyor.

Erken dönemde fark edilmesi hayati önem taşıyor
Kardiyovasküler hastalıkların erken dönemde fark edilmesinin hayati önem taşıdığını belirten Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Hastalık sürecinin geri döndürülebilir veya tedavi edilebilir olması açısından erken belirtilerin tanınması kritik önemdedir” diyor.

Göğüs ağrısının en klasik belirti olduğunu ancak her zaman tipik olmayabileceğini ifade eden Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Göğüs üzerinde baskı, sıkışma, ağırlık hissi veya yanma şeklinde olabilir. Genellikle fiziksel aktivite veya stres anında artar, dinlenince geçer. Ağrı sol kola, çeneye, boyuna, karın bölgesine veya sırtın üst kısmına yayılabilir” diyor. Bunun yanı sıra çabuk yorulma, nefes darlığı, çarpıntı, özellikle kadınlarda ve diyabetlilerde görülebilen geçmeyen hazımsızlık, bulantı, mide üzerinde baskı hissi, aşırı yorgunluk ve soğuk terleme gibi atipik belirtilere dikkat edilmesi gerektiğini söylüyor. Gün sonunda ayak bileklerinde ve bacaklarda oluşan, parmakla basıldığında iz bırakan şişliklerin kalp yetmezliğinin erken işareti olabileceğini, gece sık idrara çıkmanın da göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtiyor.

Türkiye’de ölümlerin yüzde 36’sı dolaşım sistemi hastalıklarından kaynaklanıyor
Teknolojik gelişmelere ve tedaviye erişimin artmasına rağmen, nüfusun yaşlanması ve yaşam tarzı değişiklikleri nedeniyle vaka sayılarının artış eğiliminde olduğunu söyleyen Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, Global Burden of Disease ve Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 1990 yılında yaklaşık 13,1 milyon olan yıllık kardiyovasküler hastalık kaynaklı ölüm sayısının 2023 itibarıyla 19,2 milyona yükseldiğini ifade ediyor. Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “2050 yılına kadar bu sayının 35,6 milyona ulaşacağı öngörülmektedir. Dünya genelinde yaklaşık 620-630 milyon kişinin kardiyovasküler hastalıklarla yaşadığı tahmin edilmektedir” diyor.

Türkiye’de ise TÜİK’in Haziran 2025’te yayımlanan 2024 yılı Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri’ne göre ölümlerin yüzde 36’sının dolaşım sistemi hastalıklarından kaynaklandığını belirten Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Bu oran kardiyovasküler hastalıkları açık ara en büyük ölüm nedeni yapmaktadır” ifadelerini kullanıyor.

Korunmak bir yaşam disiplini gerektiriyor
“Kardiyovasküler hastalıklardan korunmak, tek bir mucizevi adımdan ziyade bir yaşam disiplini oluşturmakla mümkündür” diyen DoktorTakvimi uzmanlarından Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, günlük rutine entegre edilen küçük değişimlerin uzun vadede damar yaşlanmasını ve kalp krizi riskini dramatik şekilde azaltabileceğini söylüyor.

Beslenmede Akdeniz tipi modelin temel alınması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Günlük tuz tüketimini 5 gramın altına indirmek hipertansiyon kontrolünde en etkili adımdır. Doymuş ve trans yağlar yerine zeytinyağı, avokado ve kuruyemişlerde bulunan doymamış yağlar tercih edilmelidir. Günde en az beş porsiyon sebze ve meyve tüketimi damar duvarındaki enflamasyonu azaltır. Alkol mümkünse tamamen bırakılmalı veya minimuma indirilmelidir” diyor.

Egzersizin kalp kasını güçlendirdiğini belirten Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, Dünya Sağlık Örgütü’nün haftada 150-300 dakika orta şiddetli aerobik ya da 75-150 dakika yüksek şiddetli aerobik aktivite ve haftada en az iki gün direnç egzersizi önerdiğini hatırlatıyor. Sigaranın damar iç zarına doğrudan zarar verdiğini vurgulayan Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Bırakıldığı andan itibaren vücut kendini onarmaya başlar; 15 yıl sonra risk hiç içmemiş birinin seviyesine yaklaşır” diyor.

Kan basıncının 120/80 mmHg seviyesinde takip edilmesi ve bel çevresinin erkeklerde 102 cm, kadınlarda 88 cm üzerine çıkmamasının hedeflenmesi gerektiğini ifade ediyor.

Yüksek tansiyon kalbi hem pompa hem kas olarak yıpratıyor
Yüksek tansiyonun çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmadığını ancak arka planda kalıcı hasarlar bıraktığını belirten Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Yüksek basınç, kalbin kanı vücuda göndermek için her atımda daha fazla güç harcamasına neden olur. Bu durum zamanla sol ventrikül hipertrofisine yol açar. Kalınlaşan kas tabakası esnekliğini yitirir ve kalbin gevşeyerek kanla dolmasını zorlaştırır, kalp yetmezliği gelişir” diyor.

Ayrıca yüksek tansiyonun damarların iç yüzeyini zedelediğini ve kolesterol plaklarının daha kolay birikmesine neden olduğunu ifade eden Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, bunun koroner arter hastalığına ve ritim bozukluklarına zemin hazırladığını söylüyor.

Hipertansiyon yönetiminde yaşam tarzı değişikliklerinin önemine dikkat çeken Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Verilen her 1 kilogram, sistolik kan basıncında yaklaşık 1 mmHg düşüş sağlar. Tansiyon ilaçları iyileşince bırakılacak ilaçlar değildir. İlaç uyumu, ani tansiyon yükselmelerine bağlı inme ve kalp krizi riskini minimize eder” diyor.

Genetik miras kader değildir
Genetik mirasın kalp hastalığı riskini yüzde 40 ile 60 oranında etkileyebileceğini belirten DoktorTakvimi uzmanlarından Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Ancak bu kaderin değiştirilemez olduğu anlamına gelmez; aksine riskin erken fark edilip yönetilmesi için bir yol haritası sunar” diyor.

Ailevi hiperkolesterolemi gibi tek gen bozukluklarında LDL seviyelerinin çocukluktan itibaren çok yüksek olduğunu ve 30-40’lı yaşlarda kalp krizi riskinin dramatik şekilde arttığını belirten Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, aile öyküsü olanlarda kolesterol ve tansiyon takibinin 20’li yaşlarda başlaması gerektiğini vurguluyor. “Genetik miras, birey için bir erken uyarı sistemi olarak görülmelidir” ifadelerini kullanıyor.

Tedavi kişiye ve hastalığın evresine göre planlanıyor
Kalp hastalıklarının tedavisinin hastalığın türüne ve evresine göre şekillendiğini söyleyen Prof. Dr. Hüseyin Gündüz, “Tedaviler yaşam tarzı değişikliklerinden farmakolojik tedavilere, girişimsel yöntemlerden büyük cerrahi operasyonlara kadar geniş bir yelpazeye yayılır” diyor.

Antihipertansifler, statinler, antikoagülanlar, antiplateletler ve diüretiklerin medikal tedavide kullanıldığını belirten Prof. Dr. Hüseyin Gündüz; balon anjiyoplasti ve stent, TAVI, ablasyon ve kapak tamiri gibi girişimsel yöntemlerin uygulanabildiğini ifade ediyor. Girişimsel yöntemlerle sonuç alınamayan durumlarda koroner arter baypas greftleme, açık kalp kapak ameliyatları, aort cerrahileri, kalp nakli ve destek cihazlarının gündeme geldiğini sözlerine ekliyor.