Avrupa Parlamentosu’nun taraflı politikasına ilişkin değerlendirme

Avrasya İncelemeleri Merkezi’den (AVİM) konuk Araştırmacı İlaha KHANDAMİROVA, AVİM için kaleme aldığı “Avrupa Parlamentosu’nun taraflı politikasına ilişkin değerlendirme” başlıklı Analizinde, Ermenistan ve Azerbaycan arasında barışı destekleyen söylemlerin sürdüğü mevcut süreçte, temasların ve normalleşme yönündeki girişimlerin devam ettiğine dikkat çekti.

UHA / İnternational News Agency 

 İlaha KHANDAMİROVA, Araştırmacı

ANKARA, 21 MAYIS 2026

Ermenistan ve Azerbaycan arasında barışı destekleyen söylemlerin sürdüğü mevcut süreçte, diplomatik temaslar ve normalleşme yönündeki girişimler devam etmektedir. Avrupa Siyasi Topluluğu’nun mayıs ayında Erivan’da düzenlenen 8. Zirve toplantısında her iki devlet yetkililerinin yaptığı olumlu açıklamalar bu sürecin önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirilebilir.

Yaklaşık 50 ülkenin devlet ve hükûmet başkanları ile Avrupa Birliği’nin en üst düzey temsilcilerinin katıldığı zirvede Paşinyan ve Aliyev, barış sürecini güçlendirmeye yönelik adımlar atıldığını ve toplumların barış içinde birlikte yaşamayı öğrenmeye çalıştığını vurgulayan açıklamalarda bulunmuştur[1].

Bununla birlikte zirveden yalnızca birkaç gün önce Avrupa Parlamentosu’nun Ermenistan’ın demokratik dayanıklılığına destek verilmesine ilişkin kabul ettiği kararda Azerbaycan’ı haksız olarak eleştirmesi, resmi Bakü ile bazı Avrupa kurumları arasındaki gerilimin devam ettiğini göstermiştir.  II. Karabağ savaşının ardından Azerbaycan’a yönelik eleştiriler içeren kararların sayısının artması, Avrupa Parlamentosu’nun taraflı yaklaşımının göstergesi olarak değerlendirilebilir.  Son beş yılda sayısı 14’e ulaşan bu kararlar karşısında resmi Bakü’nün tepkisi, AB’ye nota vermek ve Azerbaycan Parlamentosu’nun Avrupa Parlamentosu ile ilişkileri sonlandırması olmuştur[2].

Avrupa Parlamentosu’nun kararında, Ermenistan ile Azerbaycan arasında yürütülen barış ve normalleşme sürecine olumlu yaklaşıldığı ve sürecin hukuken bağlayıcı bir barış anlaşmasına dönüşebileceği perspektifiyle desteklendiği görülmektedir. Kararda ayrıca, Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlayacak transit bağlantılarının yalnızca bölgesel ekonomik entegrasyon açısından değil, aynı zamanda Ermenistan’ın Rusya’ya olan ekonomik bağımlılığını azaltabilecek stratejik bir unsur olarak değerlendirildiği anlaşılmaktadır[3].

Bununla birlikte, kararda Ermenistan’ın egemenliği, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığına yapılan güçlü vurgu, Azerbaycan’ın dolaylı biçimde potansiyel tehdit veya saldırgan aktör olarak çerçevelenmesine yol açabilecek bir söylem üretmektedir. Zira, Azerbaycan tarafı, resmî açıklamalarında Ermenistan’ın toprak bütünlüğüne yönelik herhangi bir iddiasının bulunmadığını defalarca belirtmiş ve son dönemdeki ekonomik ve diplomatik temaslar da bu yaklaşımı destekler nitelikte olmuştur.

Diğer taraftan, Avrupa Birliği’nin Ermenistan sınırında konuşlandırdığı AB Ermenistan Misyonu (EUMA)’nun görev süresini 2025 Ocak ayı itibariyle uzatması[4] ve bunu istikrarı destekleyici unsur olarak göstermesi çeşitli tartışmaları beraberinde getirmektedir.  Bu çerçevede, Ermenistan Cumhurbaşkanının son iki yılda bölgede sınır çatışmasının yaşanmadığı ve can kaybının olmadığı yönündeki açıklamaları kararın önemini sorgular niteliktedir.

Avrupa Parlamentosu’nun Azerbaycan’ı eleştirdiği son kararında dikkat çeken hususlardan biri, Paşinyan’ın 11 Mart 2026 tarihinde Strazburg’da Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmanın karara dayanak olarak gösterilmesidir[5]. Paşinyan, söz konusu konuşmasında Azerbaycan’ın ekonomik kısıtlamaları kaldırmış olmasından dolayı teşekkür etmiş ve 2025 yılının 1991’den bu yana can kaybının yaşanmadığı bir yıl olduğunu vurgulamıştır. Bununla birlikte Paşinyan, Karabağ’dan göç eden Ermenilerin duygularının istismar edilmemesi gerektiğini ifade etmesine rağmen[6] Avrupa Parlamentosu kararında Ermenilerin uluslararası güvenceler altında güvenli, engelsiz ve onurlu bir şekilde geri dönüş hakkına destek verildiği görülmektedir. Zira, daha önceki değerlendirmelerimizde de belirtildiği üzere[7], Karabağ Ermenilerinin kendilerine sağlanan tüm güvencelere rağmen, kendi iradeleri doğrultusunda ve herhangi bir zorlayıcı unsur olmaksızın Ermenistan’a döndükleri bilinen husustur.

Bugün kalıcı barışa doğru ilerleyen süreçte, tarafların barışın tesisine yönelik çabalarına ve devlet yetkililerinin süreci destekleyen açıklamalarına rağmen, Avrupa Parlamentosu dengeli bir yaklaşım geliştirmek yerine süreci daha da derinleştiren ve taraflardan birini işgalci bir aktör olarak konumlandıran bir söylem benimsediği görülmektedir.

Bu bağlamda, Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola’nın göreve başlama konuşmasında Hristiyan kimliğini öne çıkarması[8] ve devamında “Avrupa ve Hristiyan değerleri bizi birbirimize bağlıyor”, “ortak inançlarımız ve çıkarlarımız” şeklindeki ifadeleri[9] Avrupa kurumlarının karar alma süreçlerinde dini ya da kültürel referansların etkisi yönünde tartışmaları da gündeme getirmektedir.

Öte yandan, Avrupa Parlamentosu’nun Azerbaycan’a yönelik kararlarının sahadaki siyasi gerçeklik üzerinde doğrudan bağlayıcı bir etkisinin bulunmadığı da dikkate alınmalıdır. Bu çerçevede, Avrupa’nın demokrasi ve insan hakları söylemi ile bölgesel siyasi tutumu arasındaki uyum meselesi tartışılmaya devam etmektedir.