Dondurulmuş Gerilimle ABD Neyi Hedefliyor?

* Donmuş çatışma uzadıkça İran yönetimi iki zor seçenek arasında sıkışacak: Ya müzakerelerde taviz vermek ya da savaşı sürdürerek artan ekonomik maliyetin toplumsal sonuçlarına katlanmak. Her iki durumda da iç siyasi dengelerin zorlanması kaçınılmaz hale geliyor.

UHA / İnternational News Agency

Prof. Dr. Nebi MİŞ & SETA Genel Koordinatörü ve Siyaset Araştırmaları Direktörü

ANKARA, 07 MAYIS 2026

ABD/İsrail-İran savaşı, “dondurulmuş bir çatışma” sürecine gidiyor. Ateşkes devam etse de, tarafların pozisyonda bir değişim yok. Her iki taraf maliyetlerin artması üzerinden gerilimi yönetmeye çalışıyor. Diplomasi dışlanmıyor, ancak müzakerelerin seyri ile ilgili takvimlendirme muğlak. Karşılıklı tehditler, güvensizlik ve İsrail’in düşük yoğunluklu sıcak saldırıları devam ediyor.

Trump, Pakistan’a gidecek ABD heyetinin gezisini iptal etti. Pakistan’a gitmenin “çok fazla zaman kaybına ve yorgunluğa yol açtığını” söyledi. Trump’ın gezinin iptalinin çatışmaların yeniden başlaması anlamına gelmediğini söylemesi ve çatışmaya geçmeden baskı unsurlarını devam ettirmesinin farklı amaçları var. Ancak bu amaçlardan en önemlisi; İran’ın “kendi içindeki siyasi bölünmeleri sonlandırıp ortak bir karşı teklifle gelmesi gerektiği” yönündeki açıklamasının içinde gizli.

Bilindiği gibi 17 Nisan’da Dışişleri Bakanı Arakçi, sosyal medyadan yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı’nın açıldığını duyurdu. Ancak, bu açıklamanın üzerinden çok geçmeden Devrim Muhafızları Ordusu’nun sesi olan Fars ve Tesnim haber ajansları, Arakçi’yi ve müzakere heyetini, “düşmana ne tür sözler verdiklerini açıklamaları” yönünde hedefe oturttu.

Savaştaki bir ülkenin barış müzakerelerini yürüten bir Dışişleri Bakanı’nın hedefe oturtulması iç politikaya yönelik bir taktik olarak okunmaz. Dolayısıyla, savaşın ya da müzakerelerin sürdürülmesi ile ilgili içerde bir ayrışmanın olduğunun işareti olarak yorumlanır.

İşte tam da bu durum Trump’a, savaş öncesi dönemde İran içindeki ayrışmaya yönelik planların yavaş yavaş işlediğini düşündürtüyor. Hürmüz’de ablukanın sürmesi, sadece dünyaya değil, İran’a da büyük bir ekonomik baskı oluşturuyor. İran’ın ekonomisi daha da kötüye gidiyor.

Donmuş çatışma sürecinde “zaman” kritik bir değişken haline geliyor. Ateşkesin belirli bir takvime bağlanmaması ve sürekli uzatılması, İran üzerinde kalıcı bir belirsizlik baskısı oluşturuyor.

Trump, bu belirsizliğin, İran içinde farklı güç odakları arasında görüş ayrılıklarını derinleştireceğini öngörüyor. Müzakereyi önceleyen diplomatik çizgi ile daha sert güvenlikçi yaklaşım arasındaki gerilim giderek daha görünür hale geleceğine yatırım yapıyor. Arakçi’ye yönelik bu ve benzeri tepkilerin, bu iç bölünmenin artık açık bir siyasi mücadeleye dönüştüğünün işareti olarak yorumluyor.

ABD tarafı şunu gördü: Sıcak savaş devam ettiğinde ve İran vurulduğunda içerde sertlik yanlısı siyasi ve askeri yapılar güçlendi. Toplumsal konsolidasyon görüntüsü arttı. Rejime karşıt olmasa bile mesafeli yaklaşan gruplar güçsüzleşti.

Dolayısıyla ABD, bu donmuş çatışma süreciyle birlikle aynı zamanda baskıyı devam ettirerek İran’ın iç dengelerinin tepkisini görmek istiyor olabilir.

Donmuş çatışma uzadıkça İran yönetimi iki zor seçenek arasında sıkışacak: Ya müzakerelerde taviz vermek ya da savaşı sürdürerek artan ekonomik maliyetin toplumsal sonuçlarına katlanmak. Her iki durumda da iç siyasi dengelerin zorlanması kaçınılmaz hale geliyor. Böylece ABD, doğrudan askeri müdahaleyle elde edemeyeceği bir sonucu, sistem içi aşınma yoluyla üretmeye çalışıyor.

Donmuş çatışmalar doğası gereği kırılgandır ve her an yeniden sıcak savaşa evrilebilir. Bu nedenle ABD’nin zaman ve baskı üzerine kurulu stratejisi, daha büyük ve kontrol edilmesi zor krizlerin zeminini hazırlayabilir.