Dünyada ilk savaş uçağını Türkler düşürdü

* 1911’de başlayan Trablusgarp Savaşı, insanlığın ilk kez gökyüzünde savaştığı cephe oldu. İtalyanlar uçaklarını keşif ve bombardıman için kullandı. Osmanlı askerleri ise yalnızca tüfek ve topçu ateşiyle İtalyan uçağını düşürerek dünya tarihine geçti. Bu olay, bir savaşta düşürülen ilk uçak olarak kayıtlara geçti.

* İşte detayı!…

UHA / İnternational News Agency

Ayşe Şimşek

Haber Prodüktörü

ANKARA-, 28 EKİM 2025

Uçağın ilk uçuşu 17 Aralık 1903 tarihinde Wright Kardeşlerin uçuşu olarak kabul ediliyor.

Havacılığın kısa zamanda askerȋ bir mahiyete dönüşeceğini ilk değerlendiren ülkelerden biri Osmanlı idarecileri oldu.

Uçaklar savaş şartlarında ilk kez kullanıldı

Osmanlı askerȋ havacılığının kuruluşu 1 Haziran 1911 tarihinde faaliyete geçtiği resmi olarak kabul edilen “Tayyare Komisyonu” ile başladı.

Askeri Tarih Uzmanı Doç.Dr. Osman Yalçın, dünya havacılık tarihinde birçok ilke sahne olan Trablusgarp Savaşı’nda yaşananları TRT Haber’e anlattı.

Uçaklar savaş şartlarında ilk kez 29 Eylül 1911 tarihinde Osmanlı-İtalya arasında başlayan Trablusgarp Savaşı’nda kullanıldı. Bu olay iki devlet arasında yapılan bir savaşta uçakların ilk defa kullanılması olarak tarihe geçti. İtalyanların bu tarihte 28 uçak ve dört balondan oluşan bir hava gücü bulunuyordu.

İtalyanlar Türk mevzilerini bombalamaya başladı

1912 yılı Nisan ayı sonundan itibaren, İtalyanlar güdümlü balonları ile Trablusgarp’ı ve Bingazi’deki Türk mevzilerini bombalamaya başladı.

Osmanlı Devleti, Trablusgarp Savaşı’nda balon kullanmak için girişimde bulundu. Bu süreçte Genelkurmay 2. Şube’de görevli olup, havacılık işlerine bakmakta olan Kurmay Yarbay Süreyya ile Müfettişi Umumiliği Kıtaatı Fenniye Şubesi’nde görevli İstihkam Binbaşısı Mehmet Ali Bey’den oluşan bir heyet kuruldu.

Bütün çabalarına rağmen Osmanlı Devleti, Trablusgarp Savaşında uçak ve balon kullanma fırsatı bulamadı.

Tarihte uçakla yapılan ilk keşif uçuşu

Savaşın sürdüğü tarihlerde, 22 Ekim 1911 tarihinde Pilot Yüzbaşı Carlo Piazza, Blériot XI tipi uçağı ile Türk hatları üzerinde bir keşif uçuşu yaptı. Tarihte uçakla yapılan ilk keşif uçuşu olarak kayıtlara geçti.

Türk birlikleri ise keşif yapan uçağa karşı yerden ateşle karşılık verdiğinden, İtalyan pilotlar daha yüksekten uçmak durumunda kaldı.

15 Aralık 1911’de Yarbay Roberti’nin uçağına topçu ateşi açıldı. 15 Ocak 1912’de İtalyanlar tarafından Türklere karşı havadan beyanname atılarak yerli halk isyana teşvik edildi.

Havadan bildiri atmak suretiyle “Psikolojik Harekât” gerçekleştirilmesi de dünya havacılığının ilklerindendir.

Havada yaralanan ilk pilot: Carlo Montu

Tarihte yerden açılan ateşle bir pilotun yaralanmasında bir ilk olarak 31 Ocak 1912’de Rasıt Yüzbaşı Carlo Montu havada yaralandı. Carlo Monto havada yaralanan ilk havacı oldu.

Rasıt Yüzbaşı Mart ayında Piazza hava fotoğrafı çekmiştir. Harp Mecmuası’nda yer alan resimlere göre hava savunma amaçlı askerler sırtüstü yatırılarak uçağa karşı hava savunma görevi yaptı ve uçakların savaşta önemi ortaya çıkmaya başladı.

Türk askerȋ unsurları, 13 Mart 1912 tarihinde yerden havaya karşı yapmış oldukları savunma görevi ile 2 İtalyan uçağına hasar verdi. Bu tarihte havadan yapılan saldırıya cevap veren Türkler, Pilot Yüzbaşı Piazza’yı yaraladı.

Dünyada savaşta düşürülen ilk uçak

11 Haziran 1912’de Yüzbaşı Marengo, ilk gece bombardımanı yaptı.

Türk Genelkurmayı’na 15 Haziran tarihi ile ulaştırılan bir mesajda, 11 Haziran 1912 tarihinde Derne cephesinde, ordugâh civarını bombalayan bir İtalyan uçağının, yerden Osmanlı ordusu tarafından açılan tüfek ve topçu ateşi ile Derne vadisine düştüğü bildirildi.

Havacılık tarihinde savaşta ölen ilk pilot

25 Ağustos 1912 tarihinde İtalyan Pilot Teğmen Piero Manzini bir foto-keşif uçuşu sırasında, uçağı ile denize düşerek yaşamını yitirdi. Manzini, dünya havacılık tarihine, savaşta ölen ilk havacı olarak geçti.

İlk esir ve uçak ele geçirme olayı

10 Eylül 1912’de Yüzbaşı Riccardo Moizo motor arızası nedeniyle, Aziziye civarında Türk hatları gerisine mecburi iniş yaptı ve uçağı ile birlikte Türk ordusuna esir düştü. Pilot Moizo ve kullandığı Nieuport-4 tipi uçak, dünya havacılık tarihinde ilk esir olan havacı ve uçak olarak yerlerini aldı.

İtalyanlar bir savaşta ilk uçağı kullanırken, harekât ortamında ise ilk uçağı kaybetmişlerdir.

Osmanlı Devleti, balon ve uçak temin edip bölgeye sevk etmek istemesine rağmen 28 uçak ve 4 balonu bulunan İtalyanlara karşı bir denge kurulması mümkün olmamıştır. Kiralık yabancı pilotların Türk İmparatorluğu için büyük bir özveride bulunmayacağı gerçeği de Trablusgarp Savaşında açıkça görülmüştür.

Havacılıkta birçok ilk Trablusgarp Savaşında yaşandı.

İtalyanların, uçaklarla hastaneleri bombalamaları hava hukukunun ilk cürümlerinden olmalı” diyen Doç. Dr. Osman Yalçın, ilkleri anlattı:

“Uçaktan yere bomba atılması, ilk düşman uçağının ele geçirilmesi, ilk pilot yaralanması, psikolojik hareket kapsamında uçaktan bildiriler atılması, ilk pilotun savaşta hayatını kaybetmesi, yerden havaya ilk hava piyade tüfeği ve topçu atışlarıyla hava savunma görevleri bu kapsamdadır.“

18 Ekim 1912 tarihinde İtalyanlar ile Lozan şehri civarında bulunan Uşi Antlaşması yapılarak savaş sona erdi.