İnflamatuar bağırsak hastalığı (İBH) olan kişilerin beslenmelerine daha fazla özen göstermesi gerekiyor

Crohn hastalığı ve ülseratif kolit olmak üzere iki ana hastalık grubundan oluşan İnflamatuar bağırsak hastalığı (İBH), sindirim sisteminin iç yüzeyinin iltihaplanması ile karakterize, atak dönemlerinin olabildiği, bağırsaklarda kronik iltihaba neden olan bir grup hastalık.

* Hastalığın nedeni hala tam olarak belirlenemiyor olsa da İBH’nin genetik yatkınlığı olan bireylerde çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıktığı kabul ediliyor. 

UHA / İnternational News Agency

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bilimleri Bölümü İç Hastalıkları Anabilim Dalı Gastroenteroloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi, Türk Gastroenteroloji Derneği Üyesi Doç. Dr. Göksel Bengi, İnflamatuar bağırsak hastalığı (İBH) ve Ramazan ayında beslenmeye ilişkin önemli bilgileri UHA Haber’den Gazeteci Ata Ulaş Dağlıoğlu’yla paylaştı.

İnflamatuar bağırsak hastalığı (İBH); Crohn hastalığı ve ülseratif kolit olmak üzere iki ana hastalık grubundan oluşan, sindirim sisteminin iç yüzeyinin iltihaplanması ile karakterize, atak dönemlerinin olabildiği, bağırsaklarda kronik iltihaba neden olan bir grup hastalık. Bu hastalarda bazen bağırsak dışındaki organlarda da hastalığa ait bulgular görülebiliyor.

İBH olan Crohn hastalığında ön plandaki belirtiler kronik ishal, karın ağrısı ve kilo kaybı iken bir diğer İBH grubu olan ülseratif kolitte daha sık kanlı ishal ve karnın sol alt tarafında ağrı görülüyor. Bunların yanında gaz ve şişkinlik gibi şikayetler de eşlik edebiliyor. İBH’nin tam nedeni hala net olarak anlaşılamamış olsa da İBH’nin genetik yatkın bireylerde çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıktığı kabul ediliyor.

Hastalığa neden olduğu düşünülen 3 faktör öne çıkıyor
Doç. Dr. Göksel Bengi: “İBH, genellikle 15-40 ya da 50-80 yaş aralığında, genellikle ailesinde bu hastalık bulunan kişilerde görülür. Örneğin, yapılan araştırmalar İBH’ye sahip hastaların yüzde 25’inin ailesinde de İBH‘nin olduğunu gösteriyor. Bu da hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık olduğunu düşündürüyor. Bazı kişilerde mikroplar ve tüketilen gıdalar yabancı madde olarak algılanabilir ve vücut onlarla savaşabilmek için antikor salgılar. Bu durum da İBH hastalığına yol açabilir. Yine sigara kullanımı, stres, antibiyotik, ağrı kesici ve doğum kontrol hapları gibi çeşitli ilaç kullanımı ve diyet faktörlerinin de İBH’ye sebep olabileceği gösterilmiştir. Beslenme konusunda ise; yağlı gıdalar, rafine şeker ve etin çok tüketilmesi aksine lifin, sebze ve meyvenin az tüketilmesi ise İBH riskini artırıyor. İBH tanısı; bir Gastroenterolog tarafından hastanın klinik, laboratuvar, görüntüleme, endoskopik işlem ve patoloji sonuçlarının beraber değerlendirilmesiyle konulmalıdır.” dedi.

Yüksek yağ içeren besinler tüketilmemeli
Doç. Dr. Bengi Göksel, Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi inflamatuar bağırsak hastalığı olan kişilerin hastalıklarıyla ilgili durumu doktorlarıyla konuşması gerektiğini ve Mide bağırsak yakınmalarının artmasında tüketilen gıdaların içeriğinin de önemli olduğunu vurguladı.

İnflamatuar bağırsak hastalarında demir, B 12 vitamini, D vitamini, kalsiyum, çinko ve magnezyum eksiklikleri sık görülüyor
İnflamatuar bağırsak hastalığında tüm hastalar için geçerli bir diyet formülü olmadığını belirten Doç. Dr. Göksel Bengi, İBH’nin atak döneminde her hastada farklılık göstermekle birlikte, beslenme durumu hızla bozulma eğilimine gittiğini belirterek, günde 5, 10 veya hatta 20 kez ishal ile belirgin su ve elektrolit kaybı olduğu için yeterli miktarda sıvı alımı sağlanması gerektiğini söyledi.

“Su ve çay genellikle iyi tolere edilirken meyve suları (özellikle portakal suyu) iyi tolere edilmez” diyen Doç. Dr. Göksel Bengi, şunları söyledi:

“Koyu kahve ve koyu çay bağırsağın çalışmasını aşırı uyarır ve bu nedenle kaçınılmalıdır. Ancak, inflamatuar bağırsak hastalarında inflamasyonun yeniden meydana gelmesini önleyecek bilinen bir diyet veya beslenme formu yoktur. Diyet yaklaşımında hastalığın tutulum yeri, aktif olup olmadığı, hastanın almış olduğu ilaçlar ya da geçirdiği cerrahiler gibi faktörler göz önünde bulundurularak önerilerde bulunulmalıdır. Genel anlamda batı tipi beslenmeden kaçınılarak Akdeniz tipi beslenme tercih edilmeli; meyve, sebze, C vitamini, fiber ve omega 3 yağ asidinden zengin gıdalar öğünlerde yer almalıdır”.

Omega 3-yağ asitlerinin anti-inflamatuar özelliğe sahip olduğunu hatırlatan Doç. Dr. Göksel Bengi, “Omega-6 yağ asitleriyle uygun bir dengede olduklarında inflamatuar yanıtı kontrol ederler. Alkol, kızarmış ürünler, acılı yiyecekler, hayvansal yağdan zengin doymamış yağ asit oranı yüksek ürünler, hazır gıdalar, yüksek karbonhidratlı yiyecekler, düşük fiber ve yüksek omega 6 içeren besinlerden olabildiğince uzak durulmalıdır” dedi.

Doç. Dr. Göksel Bengi, çalışmalara göre, hastaların lif açısından zengin besinlerden oluşan diyetleri tercih ederse (özellikle ülseratif kolitte) hastalığın tekrar meydana gelme sıklığının daha düşük olacağını belirtere, Lif açısından zengin diyet ürünlerinin, kepekli tahıl ekmeği, lahana, muz, pişirilmiş sebze ve meyveler, ezilmiş patates, elma sosu, iyi öğütülmüş un ve bu ürünlerden yapılmış ekmek gibi yiyeceklerin olduğunun altını çizdi

“Ancak, ince bağırsakta daralmış bir alan varsa bağırsak, içeriğini ileriye itebilmek için daha kuvvetle kasılmak zorunda” olduğuna vurgu yapan Doç. Dr. Göksel Bengi, bunun da kramp tarzında karın ağrısına neden olduğunu ifade etti.

Doç. Dr. Göksel Bengi, “Bu nedenle bağırsak darlığı olan hastalarda lifli gıdalar pek fazla önerilmez. Sindirimi kolay besinler genellikle lif bakımından düşük olma eğilimindedir. Aslında lif, sağlıklı bir diyetin önemli bir parçasıdır ancak aynı zamanda vücut tarafından sindirilemeyen meyve, sebze ve tahılların bir parçası olma özelliğine sahiptir. Farklı bir deyişle lif, bağırsaklardan geçer ancak gaz ve şişkinlik gibi bazı sindirim sorunlarına da yol açabilir” dedi.

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dahili Tıp Bilimleri Bölümü İç Hastalıkları Anabilim Dalı Gastroenteroloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi, Türk Gastroenteroloji Derneği Üyesi Doç. Dr. Göksel Bengi, son olarak şunları aktardı:

“Lif oranı düşük besinlerle beslenmek, sindirimi zor maddelerin miktarının azalmasını sağlar. Bu durum ise hazmı kolaylaştırır. Son olarak, inflamatuar bağırsak hastalığında kansızlık bağırsak dışı bulgulardan en sık görülenidir. İBH hastalarında demir, B 12 vitamini, D vitamini, kalsiyum, çinko ve magnezyum eksiklikleri de sık görülür. 3-6 aylık aralıklarla yapılan doktor kontrollerinde bunların eksiklikleri tespit edildiğinde mutlaka hastaya yeterli dozda destek sağlanmalıdır”.

Gazeteci* Ata Ulaş DAĞLIOĞLU