Uluslararası Hukukta Devletlerin Sorumlulukları

Devlet sorumluluğu, uluslararası hukuk sisteminin doğasından ve devlet egemenliği ile devletlerin eşitliği doktrinlerinden kaynaklanan, uluslararası hukukun temel bir ilkesidir. Bu ilke, bir devletin başka bir devlete karşı uluslararası hukuka aykırı bir eylemde bulunması durumunda, iki devlet arasında uluslararası sorumluluğun kurulduğunu öngörür. Uluslararası bir yükümlülüğün ihlali, tazminat gerekliliğini doğurur.

UHA / İnternational News Agency

İSTANBUL, 06 NİSAN 2026 –UHA / İnternational News Agency’n İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi merkezli Avrupa İlişkileri Kulübü’n resmi internet sitesinde yer alan açıklamada, Devlet sorumluluğunun, uluslararası hukuk sisteminin doğasından ve devlet egemenliği ile devletlerin eşitliği doktrinlerinden kaynaklanan, uluslararası hukukun temel bir ilkesi olduğu vurgulandı.

Söz konusu açıklamada ayrıca “Bu ilke, bir devletin başka bir devlete karşı uluslararası hukuka aykırı bir eylemde bulunması durumunda, iki devlet arasında uluslararası sorumluluğun kurulduğunu öngörür. Uluslararası bir yükümlülüğün ihlali, tazminat gerekliliğini doğurur” şeklinde kaydedildi.

Devlet sorumluluğun, uluslararası kamu hukuku sisteminin temel bir kurumunu oluşturduğu ifade edilen metinde, “Devlet sorumluluğu hukuku çeşitli konuları kapsamaktadır” denildi.

Söz konusu metinde şöyle sıralandı:

Birincisi, bir devletin uluslararası yükümlülüklerini ihlal etmiş sayılacağı koşulları ve bir devletin aksi takdirde haksız bir fiilden dolayı sorumluluktan kaçınmak için başvurabileceği sınırlı gerekçe ve savunmaları tanımlar.

İkincisi, uluslararası bir yükümlülüğün ihlalinin sonuçlarını, özellikle de tam tazminat ödeme yükümlülüğünü ve devam eden haksız fiillere son verme yükümlülüğünü ele alır.

Son olarak, uluslararası bir yükümlülüğün ihlalinden doğan sorumluluğun nasıl uygulanacağını, özellikle hangi devletlerin haksız fiil işleyen devletin sorumluluğunu ileri sürebileceğini ve sorumluluğun özellikle karşı önlemlerin alınması yoluyla nasıl uygulanabileceğini düzenler.

Avrupa İlişkileri Kulübü’nün açıklamasında, Devlet sorumluluğu hukukuna ilişkin temel referans noktasının, Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından 2001 yılında kabul edilen ve ILC’nin bu alandaki hukuku kodlama ve aşamalı olarak geliştirme girişiminin ürünü olan Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerden Devletlerin Sorumluluğuna İlişkin Maddeler (ILC Maddeleri) olduğu belirtildi.

ILC’nin bu konudaki çalışmalarının, tartışmanın şartlarını belirlemede derin bir etki yarattığı ifade edilen açıklamada, 2001’den beri, devlet sorumluluğuna ilişkin belirli konuların tartışılmasının genellikle ILC’nin benimsediği yaklaşım çerçevesinde veya açıkça bu yaklaşıma bir tepki olarak ele alındığı kaydedildi.

Açıklamada şöyle denildi:

“2001’den önce bile, özellikle 1970’lerin başlarından beri, literatürün büyük bir kısmı devlet sorumluluğu sorularını öncelikle o zamanki ILC çalışmalarının durumuna atıfta bulunarak ele almıştır. ILC’nin belirli sorulara ilişkin yaklaşımının çalışmaları boyunca evrim geçirdiği ölçüde, eski literatüre atıfta bulunurken bazı ihtiyatlı yaklaşımlar gereklidir. Ancak bu, Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) maddelerinin kabulünden önceki literatürün tamamen geçersiz kılındığı anlamına gelmez. Özellikle devlet sorumluluğu teorisiyle ilgili bazı konularda, eski literatürün bazı bölümleri büyük önem taşımaktadır”.

Bir Devletin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiili

2001 ILC Tüzüğü’nün 17. Bölüm I’i bazı genel ilkeleri ortaya koymaktadır:

a) Bir devletin uluslararası hukuka aykırı her eyleminin, uluslararası sorumluluğunu doğurduğu (
2001 Uluslararası Hukuk Komisyonu Maddeleri, Madde 1 );

b) Bir devletin fiili veya ihmalinden oluşan davranışın, o devlete atfedilebilir olması ve o devletin
uluslararası bir yükümlülüğünü ihlal etmesi durumunda uluslararası hukuka aykırı bir fiilin var olduğu
( 2001 Uluslararası Hukuk Sözleşmesi Maddeleri, Madde 2 ); ve

c) Uluslararası hukuka aykırı bir fiilin nitelendirilmesinin uluslararası hukuk tarafından yönetildiği ve
iç hukuk tarafından yasal olarak nitelendirilmesinden etkilenmediği ( 2001 Uluslararası Hukuk
Komisyonu Maddeleri, Madde 3 ).

Avrupa İlişkileri Kulübü’nün açıklamasının son bölümünde ise şunlara yer verildi:

Devlet sorumluluğu hukuku, uluslararası hukukta merkezi bir rol oynar ve uluslararası bir yükümlülüğün ihlal edildiği zamanı, ihlalden doğan sonuçları ve bu sonuçları kimin (ve nasıl) ileri sürebileceğini düzenleyen genel bir haksız fiil hukuku olarak işlev görür. Sonuç olarak, devlet sorumluluğu hukuku çok yönlüdür ve çok sayıda konuyu kapsar.

KAYNAKÇA

Kaynak 1: https://www.oxfordbibliographies.com State Responsibility in International Law
Kaynak 2: https://opil.ouplaw.com State Responsibility
Kaynak 3: https://www.cambridge.org International Law(Book)-State Responsibility