ref: refs/heads/v3.0
enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
SON DAKİKA
17:25 Spor Ahlakı ve Şiddet
16:21 G7 Sonrası Biden’ın Küresel Liderlik Karnesi
15:51 Çağdaş ilahiyatçıların öncüsü: Yaşar Nuri Öztürk
11:52 WikiLeaks kurucusu Assange, hakkındaki suçlamaları kabul etmesinin ardından İngiltere’den ayrıldı
10:43 Ölü uyduların yıllık ürettiği 17 ton kimyasal, ozon tabakasına zarar veriyor: Araştırma
10:23 Çin ve AB elektrikli araçları hedef alacak gümrük vergilerini tekrar masaya yatıracak
09:39 İnşaat geçen yıla göre yavaşladı!
09:26 Büyük pasifik çöp alanında plastik yiyen mantara rastlandı!
08:03 AK Parti MYK yoğun gündemle toplanıyor
00:59 CHP’li Karatepe, Bakan Şimşek’e ana muhalefetin ekonomiye dair önerilerini sundu
00:57 İsveç NATO tatbikatlarına ilk kez tam üye olarak katıldı
00:46 Abdi İpekçi suikastinin önemli isimlerinden Yalçın Özbey İstanbul’da öldü
00:46 Memur ve emeklinin maaş zammı haftaya belli olacak
00:36 Macaristan’ın vetosunu aşan AB, Ukrayna’ya 1,4 milyar euro askeri ve insani yardım gönderecek
00:32 Küçükçekmece Lagünü yok olmak üzere: 7 metreden sonra oksijen kritik seviyede
00:28 Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz’dan vergi reform paketi ile ilgili açıklama
00:18 TRT Radyoları’nın yeni projesi “Selahaddin Eyyubi’nin Rüyası: Kudüs”
12:00 Doğan Burda’dan Sabah Kahvesi editörü Aslı SÖZBİLİR’in hazırladığı Haber Bülteni
11:14 EURO 2024: UEFA ırkçılık sebebiyle Sırbistan ve Arnavutluk’a ceza kesti, Hırvatistan mercek altında
10:10 Yumurtadan çıkan sülünler doğaya salınacakları günü bekliyor
TÜMÜNÜ GÖSTER →

Türkiye’de en az bilinen Türk topluluğu: Çuvaş Türkleri

Türkiye’de en az bilinen Türk topluluğu: Çuvaş Türkleri
8 Haziran 2024
5
A+
A-

Türklerin dünyasına konuk olduğumuz haber serisinde bu hafta; Rusya’ya en yakın özerk Türk Cumhuriyeti olup Türkiye’de en az bilinen Türk topluluklarından biri olan Çuvaş Türklerini anlattık.

Ayşe Şimşek
Ayşe Şimşek, TRT Haber
okuma süresi
Okuma süresi
5 dk. 1 sn.

Türklerin dünyasına konuk olduğumuz Türk’ün dünyasında bu haftaki durağımız Çuvaş Türkleri.

Çuvaş Türkleri kimdir, nerede yaşarlar, hangi dili konuşurlar? Detayları Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Feyzi Ersoy ile konuştuk.

“Çuvaşlar Moskova’ya en yakın özerk Türk Cumhuriyeti olup Türkiye’de en az bilinen Türk topluluklarından biri” diyen Prof. Dr. Feyzi Ersoy, Çuvaşların içinde yaşamanın kültürün ne kadar benzer olduğunu gösterdiğini vurguluyor.

Çuvaşistan SSCB dağıldıktan sonra kurulan 7 özerk cumhuriyetten biri

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra oluşan devletlerden biri olan Rusya Federasyonu 1993 yılında 21 Özerk Cumhuriyet, 11 Özerk Bölge, 2 özerk Belediye 6 Kray ve 49 Oblast’dan oluşan 89 yönetim birimine ayrıldı.

Rusya federasyonu içinde yer alan bu özerk cumhuriyetlerden 7’si (Tataristan, Başkurdistan, Çuvaşistan, Saha (Yakutistan), Tuva, Hakas ve Altay) bazı Türk toplulukları adına oluşturuldu.

1912-1913 yılında Çuvaşistan'da yaşayan Çuvaşlar | Fotoğraf: AA
[1912-1913 yılında Çuvaşistan’da yaşayan Çuvaşlar | Fotoğraf: AA]

Çuvaşistan, Moskova’nın 600 kilometre doğusunda Orta Volga’da “Volga Dizi” Denilen bölgenin sağ tarafında yer alıyor. Kuzey ve Kuzey Doğusunda Mair Cumhuriyeti, doğusunda Tatar Cumhuriyeti güneybatısında ise Mordvin Cumhuriyeti bulunuyor.

Çuvaş Özerk Cumhuriyetinin eğitim dili Rusça ve Çuvaşça

Yüzölçümü 18 bin 300 kilometrekaredir. Başkenti Rusça söylenişi ile Çeboksarı, Çuvaşça söylenişi ile Çupaşkar’dır. Günümüzde nüfusu  1 buçuk milyon olan Çuvaş Özerk Cumhuriyetinin eğitim dili Rusça ve Çuvaşçadır.

Çuvaş Türkleri, Çuvaşistan Özerk Cumhuriyeti dışında Tataristan ve Başkurdistan Özerk Cumhuriyetlerinde yaşıyor. Dünyada yaşayan Çuvaşların toplam nüfusları yaklaşık 2 milyon kadardır.

1912-1913 yılında Çuvaşistan'da yaşayan Çuvaşlar | Fotoğraf: AA
[1912-1913 yılında Çuvaşistan’da yaşayan Çuvaşlar | Fotoğraf: AA]

İdil Bulgarlarının soydaşları olan Çuvaş Türklerinin adına ilk defa Rus kaynaklarda
16. yüzyılın başlarında rastlanılıyor.

“Çuvaşçanın Türkçeye uzaklığı coğrafi değil anlaşılabilirlik açısından”

Çuvaş Coğrafyası 24 Haziran 1920 tarihinde Çuvaş Özerk Bölgesine, 21 Nisan 1925 tarihinde Çuvaş Özel Sosyalist Cumhuriyetine, 1992 yılında Çuvaş Özek Cumhuriyetine dönüştürüldü.

Çuvaşça Türkçeye en uzak lehçe olarak kabul ediliyor. Prof. Dr. Feyzi Ersoy, bu uzaklığın coğrafya olarak değil anlaşılabilirlik açısından bir uzaklık olduğunu belirtiyor:

“Çuvaşça 20 Türk lehçesi arasında Türkiye Türkçesine en uzak olan lehçedir. Neticede bir yabancı dil değildir. Türkçede temel kelimeler dediğimiz gelmek, gitmek, anne baba, bir, iki üç, yemek, içmek, ben, sen, o ve bazı renk isimlerinin olduğu sözcükler ortaktır.”

Çuvaş Türkçesi hakkında bazı bilgiler

Çuvaş Türkçesi, Türk Dilinin iki ana grubundan (“lir” / “şaz”), “lir” grubuna giriyor ve Türkçe ile Moğolca arasında bir ara form özelliği de gösteriyor.

Çuvaş Türkçesi, Hun Türkçesinin batı kolundan yani eski Bulgar Türkçesinden doğmuş ve bünyesinde pek çok arkaik özellikler barındırıyor. Türkçenin ana gruptan ayrılan ilk lehçesi olması hasebiyle Çuvaş Türkçesi bugün Türkiye Türkçesinin en uzak lehçesi kabul ediliyor.

“Çuvaş Türkleri Türk kültürünü yaşatıyor”

Prof. Dr. Feyzi Ersoy, ilk kez 1999 yılında çalışmalarını yapmak üzere Çuvaşistan’a gitti. Ersoy, 2014 ve 2015 yıllarında da bölgeyi ziyaret ettiğini söylüyor.

Feyzi Ersoy, Çuvaş Türklerinin Türk kültürünü yaşattıklarının altını çiziyor:

Çuvaş Türkleri çok iyi insanlar. Türk kültürünü yansıtıyorlar ve misafirperverliği çok iyi gösteriyorlar. Çuvaşlar bu bakımdan bizlere çok yakınlar. Hele ki kendi dilleri, edebiyatları, kültürleri ile ilgili çalışma yapıldığını gördüklerinde daha da mutlu oluyorlar.

Türkiye’de en az bilinen Türk topluluğu: Çuvaş Türkleri

Prof. Dr. Feyzi Ersoy, Çuvaş Türkleri ile ortak yönlerimizin olduğunu belirtiyor:

Bilmeceleri, atasözleri, el işi oyalar, nakışlar, ev hayatları hepsi bize benziyor. Destanları, Oğuz Kağan Destanı, Dede Korkut Hikayeleri vs birçok ortak destanımız, sözlü geleneğimiz mevcut. İçlerinde yaşamak kültürün ne kadar benzer olduğunu gösteriyor.

Türkiye’de en az bilinen Türk topluluğu: Çuvaş Türkleri

Türkiye ve Çuvaş Türkleri arasındaki ilişkiler nasıl?

Prof. Dr. Feyzi Ersoy, Tataristan Başkonsolosluğu’muzun Başkurtlar, Tatarlar ve Çuvaşlarla özel olarak ilgilendiğinin altını çiziyor ve ekliyor:

Çuvaşistan’dan öğrenciler Türkiye’ye gelip eğitim alıyor. Türkiye’de Çuvaşça öğretimi de var. 2010 yılından beri lisans seviyesinde Gazi Üniversitesi bünyesinde Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları bölümünde (bölüm artık Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi’ne ait) Çuvaşça da öğretiyoruz. Yüksek lisans ve doktorada da Çuvaşlar ve Çuvaşça hakkında çalışmalar yaptırıyoruz.

***
Yazar hakkında
Ayşe ŞİMŞEK, 1998’de Ankara’da doğdu. Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliğinden dereceyle mezun oldu. Aralık 2020’den beri TRT Haber Dijital Yayınlar’da Prodüktör olarak çalışıyor.
ETİKETLER: , ,
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.