UHA / İnternational News Agency

Hüseyin ARSLAN, SETA Araştırmacısı

ANKARA 06 MART 2026 – Komisyonun raporunda ortaya koyulan Terörsüz Türkiye hedefi devlet aklı, siyasal temsil ve toplumsal uzlaşının yeniden yapılandırılmasına yönelik bir paradigma dönüşümünü ifade etmektedir.

Raporda dikkat çeken en temel unsurlardan biri söz konusu hedefin “devlet politikası” olarak tanımlanmasıdır. Bu vurgu sürecin geçici siyasal iradelere bağlı olmaktan çıkarılarak kurumsal süreklilik ve anayasal çerçeve içinde konumlandırılmak istendiğini göstermektedir.

Türkiye’nin son yarım asrına damga vuran terör eylemleri; güvenlik, siyasal istikrar, demokratikleşme, ekonomik kalkınma ve toplumsal psikoloji üzerinde derin etkiler üretmiştir. Rapor bu çok boyutlu maliyeti kabul eden bir perspektifle kaleme alınmıştır. Ayrıca komisyonun en ayırt edici yönü süreci ilk kez bu ölçüde parlamenter zemine taşımasıdır.

TBMM’de farklı siyasal eğilimler ve toplumsal kesimlerin temsil edilmesi göz önünde bulundurulduğunda sürecin meşruiyet üretme potansiyeli geçmiş deneyimlere kıyasla daha yüksek görünmektedir. Raporda özellikle “nitelikli çoğunlukla karar alma” ilkesinin altının çizilmesi, salt çoğunlukçu bir anlayıştan ziyade uzlaşma kültürünü kurumsallaştırma iradesine işaret etmektedir.

Komisyonun oluşum sürecine bakıldığında siyasi partilerin temsil oranları dikkate alınarak 51 üyelik çoğulcu bir yapı oluşturulması demokratik meşruiyet açısından dikkat çekicidir. Komisyona katılmama kararı alan İYİ Parti’nin dışında Mecliste temsil edilen partilerin sürece dahil olması, siyasal alanın önemli ölçüde ortak bir zeminde buluştuğunu göstermektedir. Bu tablo meselenin partiler üstü bir “beka” ve “ortak gelecek” sorunu olarak çerçevelendirildiğini ortaya koymaktadır.

Raporda yer alan bir diğer önemli boyut dinleme faaliyetlerinin genişliğidir. Farklı alanlarda birçok kurum ve kişinin görüşüne başvurulması; hukuki, sosyolojik, ekonomik ve psikolojik boyutların birlikte değerlendirilmesi meselenin indirgemeci bir güvenlik perspektifiyle ele alınmadığını göstermektedir.

Şehit ailelerinden insan hakları örgütlerine, akademisyenlerden güvenlik bürokrasisine kadar geniş bir yelpazede görüş alınması hem farklı acı ve taleplerin görünür kılınmasına hem de raporun siyasal metin niteliği kazanmasına katkı sunmuştur. Bu yöntem, toplumsal hafızadaki
kırılmaları çoğulcu bir müzakere çerçevesiyle ele alma çabası olarak okunabilir.

Raporun özellikle vurguladığı bir husus ise sürecin herhangi bir pazarlığın sonucu olmadığı iddiasıdır. Silah bırakma sürecinin milletin huzur ve birliğine dair kararlılığın yansıması olduğu ifade edilmiştir. Bu söylem, sürecin meşruiyetini “toplumsal bütünleşme” kavramı
üzerinden temellendirmekte ve dış aktörler ya da kapalı kapılar ardında yürütülen müzakereler algısını bertaraf etmeyi amaçlamaktadır. Aynı zamanda rapor, dış hakemlik ya da yabancı gözetim mekanizmalarına başvurulmadığını vurgulayarak sürecin “özgün ve milli” bir perspektifle yürütüldüğünü belirtmektedir.

Bu yaklaşım egemenliği ve üniter yapıyı merkeze alan bir Türkiye modeli sunmaktadır. Komisyonun anayasal ilkelere atıf yapması çözüm arayışının mevcut anayasal çerçeve içinde demokratik alanı genişletmeye odaklandığını göstermektedir. Böylece güvenlik kaygıları ile hukuk devleti ilkesi arasında bir denge kurulmaya çalışılmaktadır.

Terörsüz Türkiye hedefinin bölgesel ve küresel bağlamlar içinde ele alınması da raporun stratejik yönünü ortaya koymaktadır. Vekalet savaşları, kimlik temelli fay hatları ve bölgesel kırılganlıkların arttığı bir dönemde iç cephenin tahkim edilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır.

Bu yaklaşım toplumsal bütünleşme ile dış politika kapasitesi arasında doğrudan bir ilişki kurmaktadır. İç huzurun güçlendirilmesi, Türkiye’nin bölgesel barışa katkı sunma ve küresel düzeyde güvenilir siyaset üretme kapasitesinin ön şartı olarak sunulmaktadır.

Raporun önemli başlıklarından biri de demokrasinin güçlendirilmesi hedefidir. Bu yüzden süreçle birlikte özgürlük, eşitlik, adalet ve demokratik katılımın daha güçlü biçimde konuşulması gerektiği ifade edilmektedir. Bu, demokrasi-güvenlik dengesinin yeniden kurulmasına yönelik bir irade beyanıdır.

Silahların tamamen susmasıyla birlikte siyasal alanın genişletilmesi, toplumsal taleplerin daha rahat ifade edilebilmesi ve hukukun üstünlüğünün tahkimi amaçlanmaktadır.

Ekonomik boyut ise raporun en somut verilerle desteklenen kısmını oluşturmaktadır. Terör ve çatışma sürecinin yıllık 100-240 milyar dolar arasında değişen bir ekonomik kayba yol açtığına dair tahminler, meselenin sadece güvenlik bütçeleriyle sınırlı olmadığını göstermektedir. Üretim kaybı, ertelenen yatırımlar, artan risk primi ve fırsat maliyeti gibi unsurlar, kalkınma kapasitesini daraltan yapısal etkiler meydana getirmiştir.

Bölgesel kalkınma göstergeleri de bu tabloyu desteklemektedir. Gayrisafi yurt içi hasılaya katkının düşüklüğü, ihracat ve sanayileşme paylarının sınırlı kalması, çatışma ortamının ekonomik dinamizmi nasıl baskıladığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda komisyonun kalkınma vizyonu, güvenliğin sağlanmasıyla eş zamanlı olarak bölgesel ekonomik dönüşümü hedeflemektedir.

Kalıcı istihdam alanlarının oluşturulması, gençlerin doğdukları topraklarda gelecek kurabilmeleri ve göçü zorunlu kılan koşulların ortadan kaldırılması, toplumsal bütünleşmenin ekonomik ayağını oluşturmaktadır. Böylece güvenlik, demokrasi ve kalkınma üçgeninde bütüncül bir politika çerçevesi tasarlanmaktadır.

Toplumsal psikoloji boyutu da raporda güçlü biçimde hissedilmektedir. Şehitler ve gaziler anılarak manevi kayıpların unutulmadığı ve atılacak her adımda bu emanete sadık kalınacağı ifade edilmektedir. Bu vurgu, sürecin gelecekle birlikte geçmişin acılarına da duyarlı bir şekilde inşa edilmek istendiğini göstermektedir. Toplumsal kabulün sağlanması açısından bu sembolik dil önemlidir. Zira
çatışma süreçleri duygusal ve kimliksel yaralar açabilmektedir.

Komisyon raporu, terör meselesinin çözümünde parlamenter zemini ve anayasal sınırları merkeze alan kurumsal bir yaklaşım sergilemektedir. Sürecin dış müdahaleler veya kapalı kapılar ardındaki pazarlıklardan arındırılarak “özgün ve milli” bir çerçevede yürütülmesi ve toplumun çok çeşitli kesimlerinin dinlenmesi, meseleyi salt bir güvenlik sorunu olmaktan çıkarıp toplumsal
mutabakat zeminine oturtma çabasıdır. Meclisteki geniş siyasal temsilin sürece dahil edilmesi ve kararların nitelikli çoğunlukla alınması vurgusu, geçici siyasi hesapların ötesine geçerek devlet aklıyla şekillenen kalıcı bir meşruiyet inşasını hedeflemektedir.

Raporda açıkça belirtilen ağır ekonomik maliyetler ile terör eylemlerinin neden olduğu güvenlik sorunları terörsüz bir geleceğin ancak çok boyutlu bir onarım süreciyle mümkün olabileceğine işaret etmektedir. Şehit ve gazilerin hatırasına duyulan hassasiyetle toplumsal psikolojiyi gözeten, kalıcı istihdam ve yatırımlarla bölgesel kalkınmayı teşvik eden bu bütüncül strateji, iç cephenin çok yönlü tahkimini merkeze almaktadır.

Raporun geneline yansıyan bu perspektif, bütünleşmenin sağlanmasının, Türkiye’nin yalnızca yapısal sorunlarını çözmekle kalmayıp bölgesel ve küresel siyasetteki gücünü artıracak stratejik bir ön koşul olarak görüldüğünü teyit etmektedir. (devam edecek-TÜRK-KÜRT KARDEŞLİĞİ, ORTAK GELECEK VİZYONU VE SİLAHSIZLANMA SÜRECİ)

***

Yazar hakkında

Hüseyin Arslan