Gazeteci Özlem BAY’ın Özel “Haber Ajandası”: İstanbul’un ‘Yeşil Soylulaştırma’ Gerçeği

İSTANBUL, 18 AĞUSTOS 2025

Sizce İstanbul’da kişi başına düşen yeşil alan miktarı nedir? 🌿

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, beş dakikalık yürüme mesafesinde kişi başı en az 9 metrekare yeşil alan, bir sağlık göstergesi. Mevzuatımız, İstanbul’da bu miktarın en az 10 metrekare olması gerektiğini söylüyor.

Gerçekler ise çok daha farklı… İstanbul’da kişi başına düşen yeşil alan yalnızca 7,2 metrekare. Beyoğlu, Kadıköy, Üsküdar ve Şişli gibi 22 ilçede bu rakam 3,5 metrekareyi bile geçmiyor.

Oysa Avrupa’da ortalama 72,5 metrekare. Viyana ve Helsinki’de kişi başı 60-65 metrekare, yeşil alanı daha az olan Atina (23) ve Paris (15) bile İstanbul’un en az iki katı seviyesinde.

Peki sorun sadece metrekare mi? Hayır.

Yeşil alan yatırımları, özellikle Millete Bahçeleri, yaşam kalitesini yükseltirken aynı zamanda mahallenin sosyal dokusunu da değiştirebiliyor.

‘Coğrafi Bilgi Sistemleri Uzmanı ve Şehir Plancısı Özge Naz Pala’nın kaleme aldığı millet bahçelerinin çevrelerindeki mahallelerde yaşanan sosyal dönüşüme dair çalışması bunu gözler önüne seriyor.

MİLLET BAHÇELERİNİN ETKİLEDİĞİ MAHALLELER

2017-2021 yılları arasında açılan 12 Millet Bahçesi’nin çevresindeki mahalleleri inceleyen çalışma, bu bölgelerde konut fiyatlarının İstanbul ortalamasının üzerinde arttığını gösteriyor. Artan maliyetler, dar gelirli sakinlerin mahallelerinden taşınmak zorunda kalmasına neden oluyor; ayrıca bölgeye daha varlıklı ve eğitimli grupların yerleşimini teşvik ediyor.

Pala’nın yaptığı araştırma şu veriler dikkat çekiyor:

• İncelenen 44 mahallenin 28’i ‘yeşil soylulaştırma’ riski taşıyor.
• Bu 28 mahallenin 23’ünde, konut fiyatları İstanbul ortalamasından daha hızlı arttı.
• En yüksek artış Ayazma Millet Bahçesi çevresinde: yüzde 120!
• 12 Millet Bahçesi’nden 10’u, çevresindeki en az bir mahallede bu etkiyi gösterdi.

‘YEŞİL SOYUTLAŞTIRMA’ SÜRECİ

‘Yeşil soylulaştırma’ denilen bu süreçte, parklar ve çevresel düzenlemeler yeni, daha varlıklı ve eğitimli nüfusu çekiyor. Artan maliyetler ise dar gelirli sakinleri mahallelerinden uzaklaştırıyor.

Bu nedenle yeşil alan projelerini yalnızca ‘çevresel düzenleme’ olarak görmek yanıltıcı. Bunlara, aynı zamanda kentsel yaşamın sosyal yapısına müdahale eden adımlar olarak da bakmak gerekiyor.

Ve asıl soruyu sormadan ilerleyemeyiz: ‘Yeşil alan yatırımları kimi kapsıyor ve kimi dışarıda bırakıyor?’

İstanbul gibi dönüşümün hızlı olduğu bir şehirde, bütüncül, eşitlikçi ve adil yeşil alan politikaları artık bir lüks değil, zorunluluk…

Pala’nın hazırladı araştırmada yer alan bu tabloda; millet bahçelerinin etkilediği mahalleler, konut fiyatlarında yaşanan değişim, ‘yeşil soylulaştırma’ riski taşıyan mahalleler dikkat çekiyor.

***

Yazar hakkında