Batı’nın Gölgesinde Doğan Güç: Çin’in Filistin Siyasetinde Artan Etkisi
Aksa Tufanı’nın küresel etkileri artarak devam ediyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) başta olmak üzere Batılı hegemonyanın eğitim, siyaset, ekonomi gibi kritik bileşenlerini etkileyen bu süreç aynı zamanda Batı dışı uluslararası ilişkileri de etkiliyor.
Türkiye’nin saygın, güvenilir Ankara merkezli 
bir düşünce kuruluşu olan SETA Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı yazarı ve Insight Turkey, Kitap İnceleme Editörü Mehmet RAKİPOĞLU, “Batı’nın Gölgesinde Doğan Güç: Çin’in Filistin Siyasetinde Artan Etkisi” başlıklı bir yazı kaleme aldı.
Bu anlamda en fazla öne çıkan aktörlerin başında Çin Halk Cumhuriyeti geliyor. Nitekim Çin, 7 Ekim 2023’ten bu yana süregelen İsrail merkezli şiddet sarmalının sona ermesi adına birçok çok taraflı girişimde bulundu.
Bu girişimlerin en sonuncusunda Çin, birbirinden farklı ideoloji ve stratejiye sahip olan Filistinli fraksiyonları Pekin’de bir araya getirdi ve iki günün sonunda yayımlanan bildiriye göre Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) çatısı altında Filistinli grupları içeren kapsamlı bir Filistin ulusal birliğinin ve hükümetinin kurulması noktasında mutabık kılındı.
Bu mutabakat, ABD’nin Gazze soykırımının temel sorumlularından olan Netanyahu’yu ABD Kongresi’nin Senato ve Temsilciler Meclisi birleşik oturumunda ayakta alkışlattığı vakitlerde gerçekleşti. Söz konusu durum ABD’nin Ortadoğu’nun siyasal gerçekliğinden koptuğunu, İsrail’e bağımlı olduğunu göstermenin yanında Çin’in bölgenin geleceğine dair uzun vadeli planları olduğunu gösterir niteliktedir.
PEKİN, İSRAİL SORUNUNUN NERESİNDE?
Çin’in Filistin desteği 1960’larda Filistinli ulusal hareketlerin ortaya çıkmasına kadar geri gidiyor. 1965’te FKÖ’yü tanıyan ilk ülkelerden olan Çin, FKÖ’nün Pekin’de ofis açma talebini kabul etti. Bu destek diplomasi ile sınırlı kalmadı. Dahası birçok uzmana göre, Çin el-Fetih’in silahlı kanadını el atından desteklemiştir. Filistin ulusal hareketlerini desteklemenin yanında, uluslararası uzlaşıya paralel şekilde Filistin devletini 1988’de tanıyan Çin, İsrail sorununun çözümü adına icra edilen barış görüşmelerine doğrudan dahil edilmedi. Fakat 2000’de Oslo barış görüşmelerinin somut sonuç üretmemesi sonrası Çin daha fazla aktifleşti. Nitekim İkinci İntifada’nın zirveye çıktığı 2002 yılında Wang Shije’yi Ortadoğu özel temsilcisi atayan Çin, İsrail-Filistin arasındaki sorunların çözümü adına girişimlerini artırdı.
Çin, Filistin Ulusal Otoritesi (FUO) ile 2023’te stratejik ortaklık anlaşması imzaladı. Bu tarihten itibaren Filistin devletinin tanınması noktasında adımlar atan Çin, Ortadoğu’nun kronikleşmiş bir sorunu olarak görülen İsrail sorunun çözümü adına angajman siyasetini artırdı. Bu anlamda Pekin yönetimi, birçok kez barış görüşmelerine ev sahipliği yapmayı teklif etti ve hatta Filistinliler ve İsraillilerden oluşan üçlü bir diyalog mekanizması önerdi. Bu çabaları hayata geçirmek adına, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping 2013 yılından başlayarak Kasım 2023’e kadar en az üç ayrı dört maddelik barış planı sundu.
ETKİSİ AZALAN ABD’NİN BOŞLUĞUNU DOLDURUYOR
Dört maddelik barış planı, Filistin devletinin dünya çapında tanınmasının önemini, Filistin ile İsrail arasındaki müzakerelerin devam etmesini ve uluslararası toplumun Filistin’in egemenliğini korumadaki rolünü vurgulamıştır. Bu öneriler, Çin’in 2016’da yayımladığı Arap Politikası Belgesi ile desteklenmiş ve bu belge, Çin’in bölge ile ilişkilerini güçlendirme planlarını ve Filistin devletinin bölgesel barış için önemini belirtmiştir. 2023’teki Küresel Güvenlik Girişimi ise Çin’in, Arap Birliği ve diğer bölgesel örgütlerin güvenliği sağlama konusundaki yapıcı rolünü destekleme arzusunu göstermiştir.
Çin gerek Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki daimî üye statüsü gerekse diğer diplomatik angajman yollarıyla İsrail sorununun çözümü noktasında son yıllarda aktif bir siyaset güdüyor. Örneğin Nisan 2024’te Hamas ile el-Fetih’in görüşmeleri Pekin’de icra edildi. Bununla birlikte Pekin’in İsrail-Filistin meselesinde uzun vadeli bir politika benimseyerek çatışmada taraf olmamayı benimsediği görülüyor. Ayrıca Çin için 7 Ekim’den beri artarak devam eden soykırımda Netanyahu ve İsrail’i finansal, diplomatik ve askeri olarak destekleyen ABD’yi eleştiren bir politika izliyor.
Batı dışı uluslararası ilişkiler tartışmasında öne çıkan Çin, iki devletli çözümü ve uluslararası barış konferanslarını destekleyerek Çin liderliğinde yeni bir bölgesel düzen tasavvurunu güçlendiriyor. ABD’nin soykırıma rağmen İsrail’i desteklemesi Ortadoğu’daki aktörlerin Çin’e yönelik bakışını değiştiriyor. Bu anlamda ABD’nin Arap dünyasındaki etkisini yitirdiği ve bu durumda ortaya çıkan güç boşluğunu Çin’in doldurduğu ifade edilebilir. Dolayısıyla, 7 Ekim Aksa Tufanı ile birlikte Ortadoğu’da uzun süredir devam eden ABD’nin bölgeden uzaklaştığı ve Çin’in bölgede hegemon olacağı tartışması daha da güçlendi.
SINIRLILIKLAR VE RİSKLER
Çin’in artan Filistin siyaseti angajmanının sınırlılıkları ve Filistin devleti açısından açmazları ve riskleri bulunuyor. İlk olarak Çin, Batı ile özellikle de ABD ile doğrudan çarpışma/çatışmaya varmayacak şekilde Filistin’i destekliyor. İkinci olarak Çin, İsrail ile derin ekonomik bağlara sahip ve bu bağları Filistin devletinin lehine İsrail’e baskı aracına dönüştürmüyor. Üçüncü olarak Çin’in, İsrail’i her koşulda destekleyen ABD ile sürdürdüğü ticaret savaş ve diplomatik-siyasi mücadele nedeniyle gücü sınırlanıyor. Bu durum mevcut uluslararası sistemin bileşenleri içerisinde Çin’in Filistin’e yönelik desteğini kısıtlıyor. Dördüncü olarak Çin’in Filistin desteği temelde Pekin’in Batı ile verdiği mücadelenin bir parçası olarak görülüyor.
Dolayısıyla yeni bir dünya düzeninin inşası halinde Çin’in Batı’ya karşı galip gelme senaryosunda Filistin’e yönelik siyaseti değişebilir. Benzer şekilde Uluslararası Adalet Divanı gibi mevcut sistemin önemli kurumlarında aktif rol oynayarak Çin, uluslararası meşruiyetini artırma adına Filistin siyaseti üretiyor.
Sonuç olarak 7 Ekim 2023’ten bu yana Çin, Ortadoğu’daki İsrail’in Gazze soykırımının son bulmasına dair ateşkes çağrılarında, Filistin’in devletleşmesi noktasında da diplomatik girişimlerde bulundu. Siyasi tarafsızlık ve müdahale etmeme ilkelerine bağlı kalan Çin, Filistinli aktörleri bir araya getirerek Suudi Arabistan-İran rekabeti örneğinde olduğu gibi İsrail-Filistin çatışmasında da aktif rol üstleniyor.
Bu durum bölgede tek söz sahibi ABD anlatısını yıkmanın yanında Batı dışı uluslararası ilişkiler alternatiflerinin Ortadoğu’da giderek güçlendiğini gösteriyor. Ayrıca süreç, Çin’in İsrail-Filistin arasındaki müstakbel barış müzakerelerinde ve savaş sonrası Gazze’nin yeniden inşasında önemli bir rol oynama ihtimalini güçlendiriyor.
***
Yazar hakkında
Yorumlar
Benzer Konular
Putin, ABD ve NATO ile geriliminde kendine stratejik bir alan açtı. Bununla birlikte Çin, Rusya’nın Avrupa’daki güvenlik kaygılarına somut destek verebilecek bir noktada değil. Ve Putin’in Ukrayna krizinde Türkiye’nin arabuluculuğu dahil yeni arayışlara ihtiyacı var. Prof. Dr. Burhanettin DURAN, SETA Genel Koordinatörü Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kiev dönüşünde arasında olduğum gazetecilerle sohbetinde Batı’nın Ukrayna krizinde çözüme...
Son dönemlerde Pakistan’ın Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri’yle (ABD) olan diyaloğu dikkat çekici bir hal almıştır. Bir yandan Washington’la ilişkilerini derinleştirme eğiliminde olan İslamabad; diğer taraftan da Rusya’nın özellikle de Afganistan konusundaki girişimlerine kayıtsız kalmaktadır. Bu durum, Pakistan-ABD hattındaki gelişmelerin İslamabad-Moskova münasebetlerine olan yansımasını da ortaya koyar niteliktedir. ABD merkezli...
Seçimlere üç haftadan az bir vakit kala, iki partinin de seçim kampanyaları son hamlelerini yapıyorlar. Demokrat aday Kamala Harris, Cumhuriyetçilere yakınlığıyla bilinen Fox News’a röportaj vererek merkeze yakın Cumhuriyetçileri yanına çekmeye çalıştı. Yaklaşık 40 dakika süren röportajda sınır politikası, Başkan Biden’ın performansı ve rakibi Trump ile ilgili konular gündeme geldi....
* Adalet Bakanlığı’nın Trump’ın 20 Ocak olaylarındaki rolünü soruşturmak üzere görevlendirdiği özel savcı Jack Smith, eski Başkan’a karşı içinde “ABD’yi dolandırmak üzere komplo kurmak” gibi suçlamaların bulunduğu tarihi bir dava açtı. * Trump’ın 2020 başkanlık seçim sonuçlarını illegal bir biçimde iptal ettirme çabalarının birçok detayı zaten biliniyordu ancak Savcı Smith’in...
ABD’nin Afganistan’dan çekilmesi, Uluslararası Sistem’deki dönüşümün köşe taşlarından biri olmaya adaydır. Oğul Bush dönemindeki müdahaleden sonraki başkanlar, çekilme programını gündeme getirmiş, asker sayısı azaltılmış, tam çekilme riski göze alınamamıştır. Prof.Dr. Alaeddin Yalçınkaya Bu riski alan Biden’ı beceriksizlikle suçlamak, arkadaki büyük kumpası farketmemektir. Çünkü Beyaz Saray’dakiler, genellikle hazırlanan menü ile iktifa...
* Hindistan’daki G20 zirvesi Biden’ın Çin’in etkisini azaltma çabalarını güçlendirmesine vesile oldu. * Biden, Başbakan Modi’nin büyük bir prestij aracı olarak gördüğü zirveye katılarak alttan alta Hindistan’ın Çin’e alternatif olabileceği mesajını verdi. * Bu bağlamda zirvede açıklanan yeni ticaret güzergahının Çin’in Kuşak ve Yol İnisiyatifi’ne alternatif sunma amacı taşıdığı açıktı....
Batıdaki mevcut bankacılık krizinin özeti aslında şudur. Bankalar zaten sorunlu, kötü yönetiliyor, çok fazla risk almalarına izin veriliyor ve haddinden fazla riskler barındırıyordu. Bazıları gereğinden fazla büyük, daha küçüklerinin risk yönetimleri facia, gizli kayıpları çok fazla, türev ürünler üzerinden alınan risklerin ise haddi hesabı yok. Fed’in faiz artışları dalgası ise,...
Ermenistan’da mevcut durum nedir? Ermenilerin bir stratejisi var mı? Azerbaycan’ın Karabağ’daki mevcut girişimleri nasıl yorumlanmalıdır? Azerbaycan’ın Karabağ’ı normalleştirme sürecine yönelik tehditler nelerdir? Son gelişmeler ışığında Türkiye nasıl bir strateji benimsemelidir? Murat ASLAN, Hasan Kalyoncu Üniversitesi öğretim üyesi Ermenistan’da mevcut durum nedir? İkinci Karabağ Savaşı’nın kaybedilmesinde fatura Nikol Paşinyan’a kesilirken Ermenistan...