Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılı için kararname imzaldı.

Belirtelim ki, 2026 yılının Şubat ayında Bakü şehrinde Birinci Türkoloji Kurultayı’nın düzenlenmesinin 100. yılı tamamlanıyor.

Birinci Türkoloji Kurultayı, ortak zengin geçmişe ve kadim mirasa sahip Türk halklarının kültürel entegrasyonunda bir aşama yaratmış istisnai önemli olaylardan biridir. Uluslararası ölçekteki bu benzersiz bilimsel forumda, Türkolojinin en güncel meseleleri geniş ve sistematik bir şekilde tartışma konusu haline gelmiş, Türk dünyasının dili, tarihi, etnografyası, edebiyatı ve kültürünün geleceği ile ilgili önemli kararlar alınmış, Latin alfabesi temelinde ortak Türk alfabesine geçiş özellikle dikkat merkezinde tutulmuştur.

Bakü şehri, 20. yüzyılın başlarından itibaren entelektüel yaşamın yüksek seviyesiyle öne çıktığı ve dünya Türkolojisinin saygın merkezlerinden biri olarak tanındığı için Birinci Türkoloji Kurultayı’na ev sahipliği yapmıştır. Türk cumhuriyetleri arasında yeni alfabenin ilk kitlesel uygulamasına tam olarak Azerbaycan’da başlanması ise, daha 19. yüzyıldan itibaren burada ilerici düşünceli aydınların alfabe reformu uğruna yürüttükleri sürekli mücadelenin sonucuydu.

Birinci Türkoloji Kurultayı’nda dile getirilen temel fikir ve hükümlerin hayata geçmesinin önü kısa süre sonra Bolşevik rejimi ve Sovyet totaliter yönetim sisteminin yarattığı engellerle sert biçimde kesilmiş, kurultay temsilcilerinin büyük çoğunluğu 1930’lu yıllar baskısına maruz kalmış, böylece Türkolojinin gelişimine oldukça ağır bir darbe vurulmuştur. Ancak geçen yüzyılın sonlarında elde ettikleri milli bağımsızlık, Türk halklarının manevi diriliş yollarını aydınlatmış, önemli sorunlar arasında Latin alfabeli ortak Türk alfabesinin uygulanmasını bir kez daha güncelleştirmiştir.

Birinci Türkoloji Kurultayı’nın vaktiyle ileri sürdüğü birçok fikir günümüz şartlarında başarıyla gerçekleştirilmektedir. Türk dünyasının yeniden tek bir aile şeklinde oluşması yönünde dikkate değer başarılar elde edilmiştir. Türk ülkeleri arasında kardeşlik ruhuyla müttefiklik ilişkilerinin güçlendirilmesi ve karşılıklı kültürel işbirliği bağlarının derinleştirilmesine doğru kararlılıkla atılan adımlar artık sürekli bir karakter taşımaktadır. 6-7 Ekim 2025 tarihinde Gebele şehrinde gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları 12. Zirve Görüşmesinin Bildirgesinde, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yıl dönümünün kutlanması çağrısının yer alması bunun bir başka tezahürüdür.