ABD Güney Kıbrıs’ta Ne Yapıyor?

* ABD’nin Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ile ilgili planları, Doğu Akdeniz’deki jeopolitik dengeleri değiştirebilecek nitelikte stratejik, askeri ve ekonomik hedefler içermektedir.

* Bu plan, ABD’nin bölgedeki etkisini artırma, Türkiye’yi ve Rusya’yı sınırlandırma, enerji güvenliğini sağlama ve GKRY’yi bölgesel bir müttefik olarak konumlandırma çabaları çerçevesinde şekillenmektedir.

Mehmet Gökhan Özçubukçu, Uluslararası İlişkiler Uzmanı

ABD’nin GKRY ile Artan İlişkileri ve Stratejik Hedefleri

ABD, son yıllarda GKRY ile ilişkilerini özellikle savunma, enerji, diplomasi ve güvenlik alanlarında derinleştirmektedir. 1987 yılında GKRY’ye yönelik uygulanan silah ambargosunun 2020’de kaldırılması, bu ilişkinin askeri boyutunu güçlendiren en önemli adımlardan biri olmuştur. Washington, GKRY’yi Doğu Akdeniz’deki istikrarın önemli bir unsuru olarak görmekte ve buradaki varlığını artırmak için çeşitli stratejiler geliştirmektedir.

ABD’nin GKRY ile geliştirdiği strateji ile: Türkiye’nin bölgedeki etkisini sınırlandırmayı hedeflemektedir. Bunun yanında ABD, Yunanistan ve GKRY ile yakınlaşarak Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki etkinliğini azaltmayı amaçlamaktadır. Rusya’nın bölgedeki varlığını da zayıflatmayı amaçlayan ABD, GKRY’nin, Rusya ile olan mali ve siyasi bağlarını koparması için baskı yapmaktadır. 2022’de GKRY, Rusya-Ukrayna Savaşının başlamasıyla Moskova’ya yaptırımlar uygulamış ve Rus gemilerine limanlarını kapatmıştır.

İsrail ile GKRY arasında stratejik bir enerji köprüsü kurmak isteyen ABD, İsrail’den Avrupa’ya uzanan enerji hatlarının GKRY üzerinden geçmesini destekleyerek, Rus gazına olan bağımlılığı azaltmayı hedeflemektedir. ABD bölgesel askeri varlığını artırmak amacıyla da GKRY’de kullanabileceği askeri üsler kurulması planlanmaktadır.

Askeri İş Birliği: ABD’nin GKRY’ye Silah ve Eğitim Desteği

ABD’nin GKRY ile askeri alanda yürüttüğü iş birliği, Washington’un bölgedeki stratejik hedeflerini gerçekleştirme çabalarının önemli bir parçasıdır.

ABD, 1987’de GKRY’ye silah satışını yasaklamıştı. Ancak 2020’de bu ambargo kaldırıldı ve 2022’de GKRY tam teşekküllü bir şekilde ABD’nin askeri yardım programına dahil edildi. Bu gelişme, GKRY’nin modern askeri ekipmanlarla donatılmasına ve ABD ile daha yakın askeri ilişkiler kurmasına olanak sağladı. GKRY, bu süreçte ABD’den gelişmiş silah sistemleri, radarlar ve savunma ekipmanları almaya başladı.

ABD, GKRY’yi yıllık askeri eğitim programlarına dahil etti ve Kıbrıslı Rum askerlerine eğitim vermeye başladı. Ayrıca, ABD’nin Avrupa’daki bazı üslerinde GKRY birlikleri için özel eğitim programları başlatıldı. Bu eğitimlerde modern savaş teknikleri, istihbarat toplama yöntemleri ve siber güvenlik gibi konular ele alınmaktadır.

ABD’nin GKRY’yi bir askeri üs olarak kullanma planı çerçevesinde çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. ABD, GKRY’deki mevcut İngiliz üslerinin yanı sıra yeni askeri altyapılar kurmayı hedeflemektedir. Bu kapsamda Mari (Tatlısu) bölgesindeki askeri tesislerin genişletilmesi ve Amerikan askeri varlığının artırılması planlanmaktadır.

ABD, Doğu Akdeniz’de enerji güvenliğini sağlamak için GKRY’yi İsrail ve Yunanistan ile ortak bir enerji merkezine dönüştürmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede ABD’nin desteklediği en önemli projeler şunlardır:

EastMed Boru Hattı Projesi

EastMed boru hattı, İsrail ve GKRY’nin enerji kaynaklarını Avrupa’ya taşıma amacıyla tasarlanmış bir projedir. ABD, Avrupa’nın Rus gazına bağımlılığını azaltmak için bu projeye destek vermektedir. GKRY, bu proje kapsamında hem enerji transit merkezi hem de üretici ülke konumuna gelmeyi hedeflemektedir.

GKRY ve İsrail, ortak enerji projeleri ve denizaltı doğalgaz hatları konusunda anlaşmalar yapmaktadır. ABD, bu iş birliğini teşvik ederek, bölgedeki enerji kaynaklarının kontrolünü Batı lehine yönlendirmeyi planlamaktadır.

Türkiye’nin Bölgedeki Rolü

Türkiye, GKRY’nin tek taraflı ilan ettiği Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) kararlarına karşı çıkmakta ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ile ortak enerji arama çalışmaları yürütmektedir. ABD’nin GKRY’yi desteklemesi, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki hareket alanını daraltma amacını taşımaktadır.

ABD ve GKRY, son yıllarda siyasi ve ekonomik iş birliklerini de güçlendirmektedir. ABD, GKRY vatandaşlarına vize muafiyeti sağlayarak, iki ülke arasındaki ilişkileri daha da güçlendirmeyi hedeflemektedir. ABD, GKRY’de stratejik yatırımlar yaparak, ekonomisini güçlendirmeye çalışmaktadır. Özellikle savunma sanayi, enerji sektörü ve liman işletmeciliği gibi alanlarda Amerikan şirketleri GKRY ile iş birliklerini artırmıştır.

ABD, GKRY’nin Rusya ile olan finansal bağlarını kesmesini istemektedir. GKRY’deki Rus sermayesi yıllardır dikkat çekerken, Washington yönetimi, GKRY’nin kara para aklama merkezi haline gelmemesi için baskı yapmaktadır.

ABD’nin GKRY ile geliştirdiği stratejik iş birliği, bölgedeki birçok ülkenin politikalarını etkilemektedir.  ABD’nin GKRY’ye askeri ve ekonomik desteğini artırması, Türkiye ile GKRY arasındaki gerilimi yükseltebilir. Türkiye, ABD’nin Kıbrıs’taki askeri varlığını kendi ulusal güvenliği açısından bir tehdit olarak görmektedir.

ABD’nin GKRY’ye desteği, Kıbrıs sorununa ilişkin çözüm sürecini olumsuz etkileyebilir. Washington’un tek taraflı olarak Rum kesimini desteklemesi, KKTC’nin haklarını gölgede bırakabilir. ABD, Yunanistan, GKRY ve İsrail arasındaki iş birliği, Doğu Akdeniz’de yeni bir jeopolitik blok oluşturabilir. Türkiye ve Rusya, bu bloğa karşı farklı ittifaklar geliştirebilir.

ABD’nin GKRY ile geliştirdiği stratejik plan, Doğu Akdeniz’deki dengeleri değiştirmeye yönelik uzun vadeli bir projedir. Washington yönetimi, GKRY’yi bir enerji merkezi ve askeri üs haline getirerek, Türkiye’yi sınırlandırmayı, Rusya’nın etkisini azaltmayı ve bölgedeki Batı hâkimiyetini güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu süreç, bölgesel güç dengelerini etkileyerek, Doğu Akdeniz’de yeni jeopolitik gerilimlerin yaşanmasına neden olabilir.