DASAM Başkanı Gökhan Özçubukçu: Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan’dan kritik hamle! Orta Koridor’da değişen dengeler -I-

Bengü SARIKUŞ: Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan İstanbul’da attıkları imzalarla bu koridoru sadece bir demiryolu hattı olmaktan çıkaracaklar. Peki, bu iş birliği Avrasya haritasını nasıl değiştirecek? 2027 yılına kadar bu üç ülke arasında neler değişecek? Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan arasındaki bu görüşme hangi stratejik ihtiyaca cevap veriyor?

Uluslararası İlişkiler Uzmanı Mehmet Gökhan Özçubukçu, Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’un sorularını cevaplayarak küresel ticaretin değişen merkezi hakkında çarpıcı analizlerde bulundu.

Mehmet Gökhan Özçubukçu: İstanbul’da gerçekleştirilen 10. Türkiye-Azerbaycan-Gürcistan Üçlü Dışişleri Bakanları Toplantısı, yalnızca üç ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin değerlendirilmesine yönelik rutin bir istişare mekanizması olarak görülmemelidir. Bu toplantı, Güney Kafkasya’da son yıllarda hızlanan jeopolitik dönüşümlerin, küresel ticaret sisteminde yaşanan değişimlerin ve Avrasya bağlantısallığının giderek önem kazanmasının ortaya çıkardığı yeni stratejik ihtiyaçlara verilen ortak bir cevap niteliği taşımaktadır. Aslında toplantının anlamını doğru değerlendirebilmek için Güney Kafkasya’nın son yıllarda geçirdiği dönüşüme daha geniş bir perspektiften bakmak gerekmektedir.

Uzun yıllar boyunca Güney Kafkasya, daha çok güvenlik krizleri, etnik çatışmalar ve büyük güç rekabetleri üzerinden tanımlanan bir bölgeydi. Karabağ sorunu, Gürcistan’ın toprak bütünlüğü meseleleri ve bölgesel güç mücadeleleri, bölgenin siyasi gündemini belirleyen temel unsurlar arasında yer alıyordu. Ancak özellikle son yıllarda uluslararası sistemde yaşanan gelişmeler, Güney Kafkasya’nın önemini farklı bir boyuta taşımıştır. Artık bölge yalnızca güvenlik eksenli değil, aynı zamanda enerji, ulaştırma ve ticaret koridorları açısından da stratejik bir merkez olarak değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda söz konusu toplantının cevap verdiği ilk stratejik ihtiyaç, bölgesel istikrarın kurumsallaştırılmasıdır. Güney Kafkasya’da kalıcı ekonomik kalkınmanın ve uluslararası yatırımların ön şartı, istikrarlı bir güvenlik ortamıdır. Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan, son yıllarda geliştirdikleri iş birliği mekanizmalarıyla bölgesel istikrarın korunmasına katkı sağlamaktadır. İstanbul Bildirisi de bu yaklaşımın devam ettiğini göstermektedir. Çünkü günümüzde enerji hatlarının, ulaştırma koridorlarının ve lojistik merkezlerin güvenliği yalnızca ilgili ülkelerin değil, daha geniş bir coğrafyanın ekonomik çıkarlarını da doğrudan etkilemektedir.

Toplantının cevap verdiği ikinci önemli stratejik ihtiyaç ise ekonomik bağlantısallığın güçlendirilmesidir. Günümüzde devletlerin jeopolitik değeri, büyük ölçüde küresel ticaret ağları içerisindeki konumlarıyla ilişkilendirilmektedir. Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan son yirmi yılda Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Bakü-Tiflis-Erzurum Doğal Gaz Boru Hattı ve Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu gibi projeler aracılığıyla bölgesel entegrasyonun başarılı örneklerini ortaya koymuştur. Bu projeler yalnızca ekonomik kazanç sağlamakla kalmamış, aynı zamanda üç ülke arasında stratejik bir karşılıklı bağımlılık da oluşturmuştur. İstanbul’daki toplantı, bu iş birliğinin yeni alanlara taşınması açısından önemli bir platform sunmaktadır.

Toplantının belki de en önemli stratejik boyutu Orta Koridor ile ilgilidir. Son yıllarda küresel ticaret sisteminde yaşanan gelişmeler, alternatif ulaştırma güzergâhlarının önemini artırmıştır. Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında Kuzey Koridor üzerindeki belirsizlikler, Kızıldeniz ve Süveyş hattında yaşanan güvenlik sorunları ve küresel tedarik zincirlerinde ortaya çıkan kırılmalar, Avrupa ile Asya arasında yeni ticaret yollarına olan ihtiyacı artırmıştır. İşte bu noktada Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan’ın merkezinde bulunduğu Orta Koridor öne çıkmaktadır.

Orta Koridor, Çin’den başlayarak Orta Asya üzerinden Hazar Denizi’ne, oradan Azerbaycan ve Gürcistan aracılığıyla Türkiye’ye ve Avrupa’ya ulaşan stratejik bir ticaret ağıdır. Bu koridor yalnızca yük taşımacılığı anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda enerji akışlarını, yatırım hareketlerini, dijital bağlantıları ve bölgesel ekonomik entegrasyonu da kapsamaktadır. Dolayısıyla İstanbul’daki toplantı, Orta Koridor’un siyasi ve diplomatik temelinin güçlendirilmesi açısından da büyük önem taşımaktadır. Çünkü böylesine büyük ölçekli projelerin sürdürülebilirliği yalnızca altyapı yatırımlarıyla değil, ülkeler arasındaki siyasi uyum ve stratejik koordinasyonla mümkündür.

Toplantının cevap verdiği bir diğer stratejik ihtiyaç ise enerji güvenliğidir. Avrupa’nın enerji kaynaklarını çeşitlendirme arayışının devam ettiği bir dönemde Azerbaycan doğal gazı ve Güney Gaz Koridoru’nun önemi artmaktadır. Türkiye ve Gürcistan da bu enerji ağlarının Avrupa pazarlarına ulaşmasında kritik transit ülkeler olarak öne çıkmaktadır. Bu nedenle üç ülke arasındaki koordinasyon yalnızca bölgesel değil, aynı zamanda küresel enerji güvenliği açısından da stratejik değer taşımaktadır.

Bunun yanında toplantı, değişen uluslararası sistemde bölgesel sahiplenme anlayışının güçlendirilmesi ihtiyacına da cevap vermektedir. Güney Kafkasya uzun yıllar boyunca dış güçlerin rekabet alanlarından biri olmuştur. Ancak bugün Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan; bölgesel meselelerde daha fazla inisiyatif alan, kendi gündemlerini oluşturabilen ve ortak çözümler geliştirebilen aktörler olarak öne çıkmaktadır. İstanbul’daki görüşme de bu yaklaşımın somut bir göstergesidir.

İstanbul’da gerçekleştirilen üçlü toplantı; bölgesel istikrarın korunması, ekonomik entegrasyonun derinleştirilmesi, enerji güvenliğinin güçlendirilmesi, Orta Koridor’un geliştirilmesi ve Güney Kafkasya’da bölgesel sahiplenme anlayışının pekiştirilmesi gibi birbirini tamamlayan stratejik ihtiyaçlara cevap vermektedir. Bu nedenle toplantıyı yalnızca üç ülke arasındaki diplomatik ilişkiler bağlamında değil, Avrasya’nın gelecekteki ekonomik ve jeopolitik mimarisinin şekillenmesi açısından da değerlendirmek gerekmektedir.

Özellikle Orta Koridor’un giderek daha fazla önem kazandığı bir dönemde Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan arasındaki bu mekanizma, bölgesel iş birliğinin ötesinde küresel ölçekte stratejik sonuçlar doğurabilecek bir platform niteliği taşımaktadır. (DEVAM EDECEK)

***

Mehmet Gökhan Özçubukçu: Lisans eğitimini Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünde tamamlayan Özçubukçu, aynı üniversitenin Lisansüstü Eğitim Enstitüsü’nde Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı’nda yüksek lisansını “Molla Nasreddin Dergisine Göre Azerbaycan’da Milliyetçilik” başlıklı tez çalışmasıyla tamamlamıştır. Halihazırda Bakü Devlet Üniversitesi’nde Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi alanında doktora eğitimine devam etmektedir.
Diplomasi ve Stratejik Araştırmalar Merkezi (DASAM) Başkanı olarak uluslararası ilişkiler, siyasal analiz ve jeopolitik araştırmalar ekseninde çalışmalar yürüten Mehmet Gökhan Özçubukçu’nun Uluslararası İlişkiler, Siyasi Tarih, Avrasya Jeopolitiği, Türk Dünyası, Türk Dış Politikası, Milliyetçilik Teorileri, Kimlik Teorileri ve Siyasal iletişim çalışma alanları ile ilgilenmektedir. ‘‘Geçmişten Günümüze Karabağ’ın Tarihi‘‘, ‘’Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin Dış Politikası Bağlamında Türk Dünyası ile Entegrasyonu’’, ‘‘Türk Siyasal Hayatında Azerbaycanlı Bir Aydın: Ahmet Ağaoğlu’’, ‘‘Türkiye ve Azerbaycan İlişkilerinde Şuşa Beyannamesinin Önemi’’ ‘‘Ermenistan Siyasal Sistemi’’ ‘‘BRICS Ülkelerinin Çok Kutuplu Bir Dünyada Küresel Güç Olma Potansiyeli’’ ‘’Zengezur Koridoru’nun Dünü, Bugünü ve Yarını’’ ve ‘’Koridor Savaşları’’ adlı makale, kitap bölümü, kitap çalışması ve analizleri bulunmaktadır. Özçubukçu, yurt içi ve yurt dışında birçok düşünce kuruluşu (think tank), akademik platform ve stratejik araştırma merkezinde araştırmacı/uzman pozisyonlarında görev almaktadır. Aynı zamanda birçok akademik dergide bilim kurulu üyesi olarak yer almanın yanında çeşitli TV programları, gazete ve analiz platformlarında Uluslararası İlişkiler Uzmanı olarak değerlendirmeleri ve yazıları bulunmaktadır.

Bengü Sarıkuş, 1987 yılında İstanbul’da dünyaya gelen gazeteci, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü’nden mezun oldu. Anadolu Ajansı’nda yaptığı stajla mesleğe giriş yaptıktan sonra uzun yıllar Milliyet.com.tr, Gazete Vatan ve TV100 gibi yayınlarda haber editörlüğü yapmıştır. Habercilikte dijital medya tecrübesiyle öne çıkan gazeteci, gündem, ekonomi, siyaset haberlerinde uzmanlaşmıştır. Şu anda İhlas Medya bünyesinde yayın yapan tgrthaber.com internet haber sitesinde ‘Özel Haber Şefi’ olarak görev almaktadır.