Avrupa’nın çıkmazı: Ukrayna’yı Putin’den, Grönland’ı Trump’tan korumak

Liderler, sert kınama açıklamaları yayımlıyor, geç saatlere kadar telefon görüşmeleri yapıyor ve apar topar kriz toplantıları düzenliyor.

Ancak bu hafta sonu senaryo dramatik biçimde tersine döndü.

Avrupalı liderler, bu kez kâğıt üzerinde kadim müttefikleri ve başlıca güvenlik garantörleri olması gereken bir ülkeye, yani ABD’ye karşı Danimarka’nın egemenliğini ve toprak bütünlüğünü savunmak kendilerini yine ortak açıklamalar, telefon görüşmeleri ve kriz toplantıları yaparken buldu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen pazar günü, “Fransa, Almanya, İngiltere ve İtalya liderleriyle konuştuktan sonra, Grönland’ın ve Danimarka Krallığı’nın egemenliğini koruma konusundaki kararlılığımızda birlikte dimdik duruyoruz,” dedi.

Von der Leyen, “Stratejik ekonomik ve güvenlik çıkarlarımızı her zaman koruyacağız. Avrupa dayanışmamıza yönelik bu meydan okumalarla soğukkanlılık ve kararlılıkla yüzleşeceğiz,” diye konuştu.

Avrupa Komisyonu Başkanı’nın bu sözleri, Kiev’in direnişine “fakatsız destek” verdiği sayısız konuşmasından birinden kopyala – yapıştır yapılmış gibi duruyordu.

Son birkaç gündeki tablo, uluslararası hukuka ortak bağlılıkla bir arada duran siyasi bir aile olan Avrupa’nın, Trump’ın ikinci döneminde karşı karşıya olduğu imkânsız bulmacayı açıkça ortaya koydu.

Donald Trump’ın, Grönland’ı ele geçirmeye zorlamak amacıyla Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Hollanda, Norveç, İsveç ve İngiltere’ye yüzde 10 gümrük vergisi uygulama tehdidinde bulunması, kapsamı ve niyeti bakımından dikkat çekici bir adım olarak değerlendiriliyor.

Bir NATO ülkesinin liderinin, uluslararası alanda tanınmış bir toprağı elde etmek için birden fazla müttefikine karşı ticaret savaşı başlatmaya hazır görünmesi, Batı ittifakı açısından da endişe yaratıyor.

Trump tehdidini hayata geçirip geçirmese de, bu durum II. Dünya Savaşı’nın sonundan bu yana transatlantik ittifakın temelini oluşturan ve sayısız siyasi değişime rağmen ayakta kalan kolektif savunma ilkesini zayıflatacak kadar endişe verici görülüyor.

‘NATO için ölüm çanı’

Avrupalılar açısından bakıldığında, sisteme gelen bu sarsıntı daha kötü bir zamana denk gelemezdi.

Trump’ın gerilimi tırmandırması, savaş sonrası Ukrayna için güvenlik garantileri tasarlamak üzere Atlantik’in iki yakası arasında yürütülen eşgüdümlü çabayla aynı döneme denk geliyor.

Trump’ın geçen yıl şubat ayında Avrupalıları devre dışı bırakarak Putin’le barış görüşmelerini başlatmasının ardından başlayan bu çalışma, tartışmalı 28 maddelik bir planın ortaya atılması ve Batılı müttefiklerin şartları değiştirmek için yoğun bir hamle başlatmasının ardından ivme kazanmıştı.

Bu ayın başlarında ABD’nin Özel Temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Fransa ve İngiltere’nin öncülük ettiği “Gönüllüler Koalisyonu” toplantısına ilk kez katıldı.

Paris’te yapılan bu buluşma, savaş sonrasında Ukrayna’yı korumak ve topyekûn işgalin tekrarlanmasını önlemek amacıyla beş güvenlik garantisini içeren bir bildirinin yayımlanmasıyla sonuçlandı.

Bu garantiler arasında, ateşkesi izlemek için ABD öncülüğünde yüksek teknolojili bir mekanizma, Fransa ve İngiltere liderliğinde Ukrayna topraklarında konuşlanacak çok uluslu bir güç ve Rusya’nın yeniden saldırması halinde Kiev’e yardım edilmesini öngören hukuken bağlayıcı bir yükümlülük yer alacak.

Witkoff, “Başkan Trump’ın yetkisi Ukrayna’da barış istemesidir ve onun adına mümkün olan her şeyi yapmaya kararlıyız,” dedi.

Ancak şimdi, Trump Grönland üzerinden tehditlerini artırırken rahatsız edici bir soru daha gündeme geldi.

Trump, Danimarka’nın egemenliğini ihlal ederken Avrupalılar gerçekten ABD’nin Ukrayna’nın yardımına koşacağına güvenebilir mi?

Bu ikilem Avrupalı liderlerin gözünden kaçmış değil. Ukrayna’nın geleceğini kıtanın güvenlik mimarisiyle doğrudan bağlantılı gören liderler, Rusya’nın bir zaferinin Putin’e başka bir komşuya yönelmesi için açık çek verebileceğinden endişe ediyor.

Trump’ın gümrük vergisi açıklamasına ilk tepkisinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Ukrayna’nın savunulması ile Grönland’ın savunulması arasında doğrudan bir bağ kurdu.

“Hiçbir yıldırma ya da tehdit bizi etkilemeyecek,” diyen Macron, “Ukrayna’da da, Grönland’da da, dünyanın başka herhangi bir yerinde de bu tür durumlarla karşılaştığımızda geri adım atmayacağız,” ifadelerini kullandı.

Trump’ın Grönland’ı ele geçirmek için doğrudan bir hamle yapması halinde, Avrupalıların ABD’li muhataplarıyla aynı masaya oturup Ukrayna’nın egemenliğini nasıl güvence altına alacaklarını konuşmayı katlanılmaz bulabilecekleri belirtiliyor.

Ve diyelim ki bunu yapıp nezaketle iletişim kurabildiler; o zaman bile güvenilirlik ve güvenin açıkça zedelenmiş olması, bu süreci anlamsız ve hükümsüz kılabilir.

Macron’un uyarısını yineleyen İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ise Grönland’ın ABD tarafından başarıyla işgal edilmesinin Putin’i “dünyanın en mutlu adamı” yapacağını öngördü.

Sanchez La Vanguardia gazetesine verdiği röportajda, “Neden mi? Çünkü bu, onun Ukrayna’yı işgal etme girişimini meşrulaştırır. Grönland’da bir Amerikan güç gösterisi NATO için ölüm çanı olur. Putin iki kat mutlu olur,” diye konuştu.