Yurt dışındaki Azerbaycanlılar: Potansiyel nasıl gerçek bir güce dönüştürülür?
* Vatan Savaşı’ndaki tarihi zaferimizin ardından, Azerbaycan diasporası faaliyetlerinde tamamen yeni ve önemli bir aşamaya girmiştir.
* Çeşitli ülkelere dağılmış milyonlarca soydaşımızın ideolojik dayanışmasını sağlamak, onları yaşadıkları toplumların aktif bireyleri haline getirmek ve Azerbaycan’ın uluslararası çıkarlarını “taarruz diplomasisi” yoluyla savunmak, günümüzün en hayati öncelikleri arasında yer almaktadır.
*Peki, yurt dışındaki bu kayda değer gücümüzden yeterince yararlanabiliyor muyuz?
UHA / Uluslararası Haber Ajansı
Günel Elkhan & Xalq Cəbhəsi* gazetesi
BAKÜ, 08 EKİM 2026 – Vatan Savaşı’ndaki tarihi zaferimizin ardından, Azerbaycan diasporası faaliyetlerinde tamamen yeni ve önemli bir aşamaya girmiştir. Çeşitli ülkelere dağılmış milyonlarca soydaşımızın ideolojik dayanışmasını sağlamak, onları yaşadıkları toplumların aktif bireyleri haline getirmek ve Azerbaycan’ın uluslararası çıkarlarını “taarruz diplomasisi” yoluyla savunmak, günümüzün en hayati öncelikleri arasında yer almaktadır. Peki, yurt dışındaki bu kayda değer gücümüzden yeterince yararlanabiliyor muyuz?

Tüm soydaşları sosyo-politik süreçlere zorla dahil etmek ne ölçüde etkilidir; yoksa yalnızca proaktif ve etkili bireylere odaklanmak daha sağlam bir strateji midir? Dünya genelindeki bilimsel, akademik ve siyasi çevrelerde saygı uyandırabilecek nitelikteki kişilerin yetiştirilmesi amacıyla devlet desteği nasıl bir biçim almalıdır? Yasama organı temsilcileri; yurt dışında yaşayan Azerbaycanlılarla ilişkilerin yeniden yapılandırılması, etkinliklerin sistematik hale getirilmesi ve diaspora politikasında gerekli olan köklü değişiklikler konularında önemli hususlara dikkat çekmişlerdir.
Girişimci Bireyler – Güçlü Bir Diaspora

Milli Meclis Kamu Birlikleri ve Dini Kuruluşlar Komitesi Başkanı Fazıl Mustafa; diaspora faaliyetlerinin güçlendirilmesi, yurt dışında yaşayan Azerbaycanlıların sivil katılımlarının artırılması ve Azerbaycan’ın çıkarlarının uluslararası arenada daha aktif bir şekilde savunulması konularını ele aldı. Mustafa, diaspora faaliyetlerinde bulunan bireylerin desteklenmesine daha fazla önem verilmesi gerektiğini belirterek şunları ifade etti: “Bu bağlamda, yalnızca mevcut çalışmaları sürdürmekle kalmayıp, aynı zamanda yurt dışında yaşayan Azerbaycanlılar arasından girişimci bireyleri tespit etmek ve faaliyetlerinin kapsamını genişletmek de büyük önem taşımaktadır.”
“Diaspora faaliyetleri geniş ve çok yönlü bir alandır. Çeşitli ülkelerde yaşayan tüm Azerbaycanlıların sosyal ve siyasi süreçlere aynı düzeyde ilgi göstermesi mümkün değildir. Bu nedenle, diaspora faaliyetlerinin organize edilmesinde farklı yaklaşımlara ihtiyaç duyulmaktadır.” Fazıl Mustafa, yurt dışında yaşayan her bir Azerbaycanlıyı diaspora faaliyetlerine katılmaya zorlamanın imkansız olduğuna dikkat çekerek şunları ifade etti: “Asıl önemli olan, Azerbaycan adına hareket etmek isteyen ve bu konuda inisiyatif alan bireyleri tespit edip desteklemektir.“
Bu konuda aktif tedbirler alınmalıdır. Somut ve proaktif adımlar planlanmalı, ayrıca diaspora faaliyetlerinde bulunanların desteklenmesine daha fazla özen gösterilmelidir. Diaspora Komitesi bu alanda önemli çalışmalar yürütmektedir; ancak faaliyet alanının kapsamı artık o denli geniştir ki, her ülkedeki bireyleri tespit etmek ve çalışmalarını koordine etmek hiç de kolay bir iş değildir. Ne de olsa herkes sivil katılıma veya siyasete yatkın değildir. İnsanlar bu sürece genellikle içlerinden gelen bir istekle dahil olurlar. Avustralya’da yaşayan ve rahat bir hayat süren bir kişi siyasete katılmaya hiç meyilli değilse, onu zorla organize etmek son derece güçtür.
Fazıl Mustafa, bunun yanı sıra yurt dışında Azerbaycan adına harekete geçmek isteyen, kamusal süreçlere katılmaya ve ülkenin çıkarlarını temsil etmeye hazır pek çok girişken birey bulunduğunu vurguladı: “Bu tür bireylerin yaşadıkları ülkelerde çeşitli alanlarda aktif olmalarına imkân tanınması, diaspora faaliyetlerinin daha geniş bir ölçekte yürütülmesini sağlayabilir.” Milletvekili özellikle seçim süreçlerine katılım, çeşitli görevler üstlenme ve akademik çevrelerde varlık gösterme gibi alanlarda destek sağlanmasının önemine dikkat çekti: “Gerçekten de bu tür pek çok girişken birey mevcut. Yurt dışında anavatanları yararına çalışmak isteyen çok sayıda insan var. Bu nedenle, bulundukları ülkelerde seçim süreçlerine ve uluslararası sisteme aktif katılımları, belirli görevleri üstlenmeleri ve akademik çevrelerde kendilerine yer edinmeleri gibi konularda onlara destek olunması gerekmektedir.“
“Diaspora dayanışması güçleniyor”
Milletvekili Vugar Rahimzade, Azerbaycan devletinin diaspora oluşturma ve lobicilik alanlarında yürüttüğü bilinçli ve sistemli politikanın önemli sonuçlar verdiğine dikkat çekti: “Yurt dışında yaşayan soydaşlarımızı örgütlemek, onları ortak ulusal çıkarlar etrafında birleştirmek ve Azerbaycan hakkındaki gerçekleri uluslararası kamuoyuna aktarmak amacıyla kapsamlı çalışmalar yürütülüyor. Şu anda çeşitli ülkelerde faaliyet gösteren Azerbaycan toplulukları, ülkemizin tarihinin, kültürünün ve milli-manevi değerlerinin tanıtılmasında aktif rol oynuyor. İstatistiklere baktığımızda; 44 ülkede faaliyet gösteren 16 Koordinasyon Konseyi ve 21 ülkede etkinlik gösteren 31 ‘Azerbaycan Evi’ bulunduğunu görüyoruz.”
Vugar Rahimzade, diaspora örgütleri arasındaki bağların ve karşılıklı iş birliğinin güçlendirilmesinin bu sürecin önemli sonuçlarından biri olduğunu belirtti: “Yurt dışında yaşayan Azerbaycanlıların bulundukları ülkelerin sosyo-politik ve kültürel yaşamına katılımlarının artması, aynı zamanda Azerbaycan’ı temsil etme imkânlarını da genişletmektedir. Diaspora temsilcilerinin bilim, eğitim ve kültür gibi alanlarda faaliyetlerini artırmaları, Azerbaycan’ın uluslararası ilişkilerini güçlendirmek adına yeni fırsatlar yaratmaktadır. Dünya Azerbaycanlılarının dayanışmasını daha da pekiştirmek amacıyla çeşitli projeler hayata geçirilmektedir. Bu bağlamda, diaspora örgütleri arasındaki koordinasyonun, bilgi alışverişinin ve iş birliğinin geliştirilmesi özel bir önem taşımaktadır.”
Vugar Rahimzade, gençlerin diaspora faaliyetlerine dahil edilmesinin bir diğer kritik husus olduğunu vurguladı: “Gençlerin lobicilik, iletişim, medya ve uluslararası ilişkiler gibi alanlardaki bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi, gelecek adına hayati bir yatırımdır.” Milletvekili ayrıca, modern bilgi teknolojileri ve dijital platformlardan daha etkin bir şekilde yararlanmanın önemine de dikkat çekti: “Yurt dışındaki Azerbaycanlı toplulukların ortak bir bilgi alanı içerisinde daha çevik hareket edebilmeleri ve Azerbaycan hakkındaki gerçeklerin küresel kamuoyuna çeşitli dillerde —profesyonel ve olgulara dayalı bir biçimde— aktarılması, lobicilik faaliyetlerinin etkinliğini artıran unsurlardır. Diaspora örgütlerinin elektronik medya ve sosyal medya kapasitelerini güçlendirmeye yönelik somut projeler de hayata geçirilmektedir.“
Vugar Rahimzade ayrıca, diaspora çalışmaları alanında Türkiye ile iş birliğinin genişletilmesini kayda değer bir gelişme olarak vurguladı: “Azerbaycan Cumhuriyeti Diaspora ile Çalışma Devlet Komitesi ile Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı arasında diaspora politikası alanında iş birliğine dair bir Mutabakat Zaptı’nın imzalanması, bu alanda yeni fırsatlar yaratmaktadır. Söz konusu Mutabakat; Azerbaycan ve Türkiye diaspora kuruluşları arasında düzenli görüş alışverişini, ortak etkinlik, proje ve girişimlerin hayata geçirilmesini, uluslararası platformlarda karşılıklı desteğin artırılmasını ve yurt dışında yaşayan toplulukların potansiyelinden daha etkin bir şekilde yararlanılmasını kolaylaştırmaktadır. Belgenin temel hedefleri arasında; yurt dışında yaşayan soydaşların milli-kültürel değerlerinin korunması ve tanıtılması, toplulukların örgütlenmesinin desteklenmesi, gençlerin diaspora faaliyetlerine aktif katılımının sağlanması ve devlet-diaspora ilişkilerinin modern ve verimli mekanizmalar temelinde geliştirilmesi yer almaktadır.”
Diaspora ile Çalışma Devlet Komitesi, uluslararası iş birliğini genişletmeye yönelik çalışmalarını da sürdürmektedir. 2018-2025 yılları arasında Romanya, Türkiye, Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan ve Meksika’daki ilgili devlet kurumlarıyla diaspora alanında iş birliğine dair mutabakat zaptlarının imzalanması, bu alanda deneyim paylaşımının ve bağların güçlendirilmesinin bir göstergesidir. Milletvekili; önümüzdeki dönem için temel hedefler arasında dünya genelindeki Azerbaycanlılar arasındaki dayanışmanın daha da güçlendirilmesi, diaspora örgütlerinin profesyonellik düzeyinin artırılması, genç neslin bu sürece aktif katılımının sağlanması ve Azerbaycan’ın haklı sesinin uluslararası enformasyon alanında daha güçlü bir şekilde duyurulmasının yer aldığını vurguladı.
Vugar Rahimzade, Azerbaycan’ın tarihi Zaferi ile toprak bütünlüğünün ve egemenliğinin tam olarak yeniden tesis edilmesinin, dünya genelindeki Azerbaycanlıların birliğini daha da güçlendirmek adına yeni gereklilikler doğurduğunu belirtti: “Bu bağlamda, Nisan 2022’de Karabağ’ın incisi Şuşa’da düzenlenen 5. Dünya Azerbaycanlıları Kongresi —yani ‘Zafer Kongresi’— bilhassa büyük bir önem taşıyordu.” Milletvekiline göre, kongrenin Şuşa’da gerçekleştirilmesi yalnızca dünya Azerbaycanlılarının birlik ve dayanışmasının bir göstergesi olmakla kalmayıp, aynı zamanda gelecekteki eylem yönelimlerinin belirlenmesinde de hayati bir adım teşkil ediyordu: “Devlet Başkanı İlham Aliyev, Zafer Kongresi’ndeki konuşmasında şöyle demişti: ‘Bugün başımız dik; bugün yüzümüz gülüyor; bugün gururluyuz ve bu hep böyle olacak.’ Azerbaycan halkının bundan böyle sonsuza dek muzaffer bir halk olarak yaşayacağına ve Azerbaycan devletinin sonsuza dek zafer kazanmış bir devlet olarak varlığını sürdüreceğine yürekten inanıyorum.”