Türkiye’de Boşanmanın Görünümü ve Gri Boşanma Oranları

* SETA Toplum ve Medya Direktörlüğü’nde araştırmacı olarak çalışmalarını sürdüren Cenk Beyaz ve araştırma asistanı Beyza Ekici, birlikte hazırladıkları “Güncel Eğilimleriyle Dünyada Türkiye’de Gri Boşanma” başlıklı analizin bu bölümde Türkiye’de Boşanmanın Görünümü ve Gri Boşanma Oranları  incelenmektedir…

UHA / International News Agency

Gazeteci* Gül KABACAOĞLU

İZMİR, 05 AĞUSTOS 2026 – SETA Toplum ve Medya Direktörlüğü’nde araştırmacı olarak çalışmalarını sürdüren Cenk Beyaz ve araştırma asistanı Beyza Ekici, birlikte hazırladıkları “Güncel Eğilimleriyle Dünyada Türkiye’de Gri Boşanma” başlıklı analizin bu bölümde Türkiye’de Boşanmanın Görünümü ve Gri Boşanma Oranları incelenmektedir…

Analiz: Cenk BEYAZ                                                    Beyza EKİCİ

İZMİR, 04 AĞUSTOS 2026 –

TÜRKİYE’DE BOŞANMANIN GÖRÜNÜMÜ VE GRİ BOŞANMA ORANLARI

Analistler Cenk BEYAZ & Beyza EKİCİ, Dünyada olduğu üzere Türkiye’de de 50 ve üzeri yaşa sahip evli çiftlerin ayrılmalarına atfedilen gri boşanma olgusu her geçen yıl artan bir oranda görünürleştiğinin altını çiziyor.

Analistler, “Beklenen yaşam sürelerinin uzaması, toplam nüfus içerisinde yaşlı nüfus oranının artması, ileri yaşlarda evlenmelerin çoğalması, alışıldık aile ve hane halkı yapılarının dönüşümü, birey ve rasyonel odaklı çekirdek aile yapılarının yaygınlığı, kadınların iş gücüne artan katılımıyla elde ettikleri ekonomik bağımsızlık, boşanmaların toplum tarafından normal ve sıradan karşılanıyor oluşu, evliliklerde kişisel tatminin merkeze alınması ve beklentiler karşılanmadığı takdirde evliliklerin feshedilebilir bir sözleşme durumuna dönüşmesiyle birlikte ileri yaşlarda boşanan bireylerin sayısında gözle görülür artışlar söz konusu olmaktadır” diyor.

Evliliğin erken dönemlerinde çözülemeyip ileriki yıllara ötelenen sorunların, evlilik eksenli birlikteliğin sürdürülmesinde başat etken olan çocukların evden ayrılmaları (boş yuva sendromu), emeklilik, değişen sağlık koşulları ve benzeri birçok sebebin neticesinde gri boşanmalar vuku bulduğunu anlatan Analistler Cenk BEYAZ & Beyza EKİCİ,  şöyle devam ediyor:

“1988’de yürürlüğe giren 3444 sayılı Boşanma Kanunu11 ile Türkiye’de boşanmalar yasal olarak daha kolay hale gelmiştir. Birçok etkenle birlikte bu yasal düzenlemenin boşanma oranlarının artış eğilimine girmesine sebebiyet verdiği düşünülebilir. Türkiye’de evlilikler yıllar içerisinde düşüş eğilimde olsa da dünyadaki birçok ülkeye göre yüksek denilebilecek hızda (2025: binde 6,43) gerçekleşirken buna karşılık boşanmalar giderek artmaktadır.

Bu bağlamda kaba boşanma hızı 2001’de binde 1,41 iken bu sayı 2025 itibarıyla binde 2,26’ya yükselmiştir. Türkiye’de 2001-2025 arasında kaba evlenme hızı genel olarak aşağı yönlü bir eğilim izlerken kaba boşanma hızı ise kademeli olarak artış göstermiştir. 2001’de binde 8,35 olan kaba evlenme hızı 2025’te binde 6,43’e gerilemiş; buna karşılık kaba boşanma hızı aynı dönemde binde 1,41’den binde 2,26 seviyesine yükselmiştir. Grafik genelinde 2020’deki küresel salgın döneminde evlenme ve boşanma hızlarında ani düşüşler göze çarpsa da sonraki yıllarda evlenme oranları durağanlaşmış ve hatta her geçen yıl azalmış; boşanma oranları ise artış eğilimini sürdürerek zirve noktalarına ulaşmıştır. Gri boşanma olarak adlandırılan 50 ve üzeri yaşa sahip evli çiftlerin ayrılmaları ise 2001-2025 arasında yaklaşık 2,58 kat artış göstermiştir.”

TÜİK’in Evlenme ve Boşanma İstatistikleri’ne (2025) göre 2025’te boşanan bireylerin yüzde 15,5’i 50 yaş ve üzerinde olduğuna vurgu yapan Analistler, 2001’de 50 ve üzeri yaşa sahip olan kadınlar toplam boşanmaların yüzde 6,8’ini ve erkekler yüzde 11,7’sini oluşturmaktayken 2024’te bu oranların kadınlarda yüzde 10,8’e ve erkeklerde ise yüzde 18,9’a çıktığını ifade ediyor.

Analistler Cenk BEYAZ & Beyza EKİCİ,  2001’de gri boşanma sayısının 17 bin 112 iken 2025’te yaklaşık 2,58 kat artarak 61 bin 252’ye eriştiğini hatırlatıyor ve  böylelikle gri boşanma sayılarında genel olarak yüzde 250’yi aşan bir artışın söz konusu olmuş ve toplam boşanma hızlarından bağımsız bir biçimde ileri yaşta evlilik sonlandırma eğiliminin radikal bir ivme kazandığını belirtiyor.

Gri boşanmalara cinsiyet açısından bakıldığında erkeklerin sayısının kadınlara göre çok fazla olduğunu dile getiren Analistler, “Ancak her iki cinsiyette de tarihi süreç içerisinde artış hızları birbirine yakın seyretmektedir. Bu oran erkeklerde yüzde 253’ü, kadınlarda ise yüzde 249’u aşmaktadır. Erkeklerin kadınlara göre sayıca daha fazla boşanmaları yeniden evlenme eğilimlerine dikkat çekmektedir. 50 ve üzeri yaşa sahip erkeklerin ikinci evliliklerini 50 yaş altı kadınlarla gerçekleştiriyor olmaları da gri boşanma yaşayan erkeklerin sayısını süreç içerisinde artırmaktadır” diyor.

Analistler Cenk BEYAZ & Beyza EKİCİ, Eşin önceki medeni durumunun bazlı evlenme verilerine göre 65 yaş ve üzerinde daha önce boşanmış olup yeniden evlenen erkek sayısının, kadın sayısının yaklaşık 3,5 katı olduğunu hatırlatarak şöyle devam ediyor:

“Bu durum gri boşanma olgusunun demografik sonucuyla birlikte erkekler için yeni bir başlangıç, kadınlar için ise çoğunlukla yalnız yaşlanma veya farklı sosyal destek mekanizmalarına yönelmeyle sonuçlandığını göstermektedir. Gri boşanmalara yaş grupları açısından bakıldığında 50-54 ve 55-59 yaş gruplarında yoğunlaşma olduğu görülmektedir. Ancak yaş ilerledikçe gri boşanma artış hızları da azalmaktadır. İleri yaşlarda boşanma eğilimlerinde cinsiyet temelli ayrışmada belirleyici unsur sosyoekonomik güvence arayışı ve yalnız kalma kaygısı olmaktadır. Bu bağlamda kadınlar evliliği her şeye rağmen sürdürme eğiliminde olmakta iken erkekler ise yaşam kalitesi ya da bakım ekseninde kadınlardan farklılaşabilmektedir.

Ayrıca Türkiye’de her il ya da bölge boşanmayı benzer oranlarda tecrübe etmemektedir. Bu bağlamda gri boşanmalar sosyokültürel yapı ve mekan bakımından farklılık göstermektedir. Bireyselleşme, kentleşme ve hatta büyükşehirleşmenin çok daha baskın olduğu İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa gibi illerde gri boşanma sayıları en yüksek durumdadır.

Bu şehirlerde Türkiye geneline kıyasla doğurganlık oranlarının düşük olması, evliliğin toplumsal baskılardan daha bağımsız şekilde değerlendirilmesi gri boşanmaların artmasına sebebiyet verebilmektedir. Bu duruma örnek olması bakımından toplam boşanmalar içerisinde gri boşanmaların oranı İzmir’de erkeklerde yüzde 21,72 ve kadınlarda yüzde 13,14 olurken Antalya’da ise erkeklerde yüzde 20,69 ve kadınlarda yüzde 11,45 seviyesindedir.

Türkiye’nin doğu ve güneydoğu bölgelerinde ise toplumsal yapının, dini ilke ve bağlılıkların çerçevesinde Hakkari, Ardahan, Bayburt, Gümüşhane ve Muş gibi illerde gri boşanmalar daha düşük oranlardadır. Bu özellikleri bakımından aslen bu illerden olup büyükşehirlerde hayatını devam ettiren ve gri boşanma sürecine girmiş olanları da akılda tutmakla birlikte bu bölgelerde yüksek sayıda çocuk sahipliği ve boşanmanın toplumsal kabulünün zorluğu gibi etkenler nedeniyle gri boşanma görünür olmamaktadır”.

SONUÇ VE ÖNERİLER
Yaşanmakta olan hızlı demografik dönüşüm, yaşlı nüfusun oran bakımından artışı ve doğurganlığın istenilen seviyelerde seyretmiyor oluşu gibi faktörler gri boşanma olgusunu hem gelişmiş ülkelerde hem de Türkiye’de nadir rastlanan bir durum olmaktan çıkararak geleceğin en önemli sosyal politika gündemlerinden biri haline getirmiştir.

50 ve üzeri yaşa sahip evli çiftlerin boşanmasına atfedilen gri boşanma olgusu dünyada ve Türkiye’de istisnai bir hal olmaktan çıkıp yapısal bir biçimde görünürlük arz eden demografik bir soruna dönüşmüştür. Beklenen hayat süresinin her geçen yıl uzaması, kadınların önceki nesillere kıyasla başta emeklilik gelirleri olmak üzere ekonomik bağımsızlıklarının artması, çocukların evden ayrılmalarıyla ortaya çıkan “boş yuva” (empty nest) sendromu ve genel olarak boşanmalara –hususiyetle gri boşanmalara– yönelik toplumsal damgalamanın azalması, boşanmaların sıradan ve olağan hale gelmesi her geçen yıl artan gri boşanma oranlarını besleyen sosyokültürel faktörler olarak sıralanabilir.
Gri boşanma hususunda bu gerçekler dikkate alınarak belli hamlelerin gerçekleştirilmesi mümkündür:

• Boş yuva sendromu yaşayan ailelere psikososyal destek verilebilir. Zira çocukların evden ayrılması sonrasında eşlerin yalnız kalması, uzun yıllardır ertelenen evlilik sorunlarının görünür hale gelmesine neden olabilmektedir. Ayrıca bu bağlamda yalnız yaşama durumunda kalan ve kısıtlı imkanlarla geçinen yaşlı bireylere yönelik kira yardımları ve sosyal konut projelerinin sayısı da artırılabilir.

• Orta yaş ve ileri yaş çiftlerine yönelik özel aile destek programları oluşturulmalıdır. Zira mevcut aile politikaları çoğunlukla genç çiftlere odaklanmaktadır. Oysa çocukların evden ayrılması, emeklilik, sağlık sorunları ve rol değişimleri gibi süreçler özellikle 50 yaş sonrası evliliklerde yeni kriz alanları oluşturmaktadır. Bu nedenle orta yaşlı ve yaşlı çiftlere yönelik yeni stratejiler geliştirilmelidir.

• Emeklilik dönemine uyum programları yaygınlaştırılmalıdır. Zira emeklilik de gri boşanmayı tetikleyen önemli kırılma noktalarından biri olabilmektedir. Emeklilikle birlikte günlük yaşam düzeni, gelir seviyesi ve eşler arasındaki etkileşim değişmektedir. Bu nedenle emeklilik öncesinde çiftlere yönelik psikososyal uyum eğitimleri ve danışmanlık hizmetleri önem arz etmektedir.

• Kadınların boşanma sonrası ekonomik kırılganlığını azaltacak sosyal politikalar geliştirilmelidir. Zira gri boşanma kadınlar üzerinde ekonomik açıdan çok daha ağır sonuçlar doğurabilmektedir. İleri yaşta boşanan kadınların gelir kaybını azaltmak amacıyla sosyal yardım mekanizmaları güçlendirilmeli, mesleki eğitimler ve istihdam destekleri geliştirilmelidir.

• Bölgesel farklılıklar dikkate alınarak yerel aile politikaları geliştirilmelidir. Zira gri boşanmalar özellikle İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Bursa gibi büyükşehirlerde daha yaygın görülebilmektedir. Bu nedenle aile politikaları tek tip olmamalı; büyükşehirlerin sosyoekonomik ve kültürel özelliklerine uygun yerel destek programları hazırlanmalıdır.

• En nihayetinde gri boşanmaya ilişkin ulusal veri üretimi ve akademik araştırmalar artırılmalıdır ki mesele daha derinlemesine incelenmiş olabilsin. Zira Türkiye’de gri boşanmaya ilişkin çalışmalar henüz sınırlıdır. Yaş grubu, eğitim düzeyi, gelir, sağlık durumu ve bölgesel farklılıkları içeren ayrıntılı veri setlerinin oluşturulması, gelecekte geliştirilecek aile politikalarının daha güçlü bir şekilde bilimsel temellere dayanmasını sağlayacaktır.

***

Yazarlar hakkında

CENK BEYAZ
Lisans öğrenimini Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İİBF) Kamu Yönetimi Bölümü’nde (2010) yüksek lisans öğrenimini ise Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nde (2013) tamamladı. Yine aynı bölümden 2019’da doktora derecesini alan Beyaz, 2013-2020 arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İİBF Sosyal Hizmet Bölümü’nde öğretim görevlisi, 2020-2021 arasında ise Karadeniz Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nde doktor öğretim üyesi olarak çalıştı. 2011-2012 arasında Erasmus Öğrenim Hareketliliği Programı kapsamında Hollanda’da Groningen Üniversitesi Sosyal ve Davranış Bilimleri Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nde ve 2014’te Uluslararası Yaz Okulu Programı çerçevesinde Almanya’da Heidelberg Üniversitesi’nde Uluslararası Alman Dili ve Kültürü Okulu’nda öğrenim gördü. Halihazırda İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. SETA Toplum ve Medya Direktörlüğü’nde araştırmacı olarak çalışmalarını sürdüren Beyaz; göç, demografi, kırsal alan, etnografi, bilimsel araştırma teknikleri ve nitel araştırmalar gibi konularda dersler vermekte ve araştırmalar yürütmektedir.

BEYZA EKICI
2024’te Sakarya Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden mezun olmuştur. Lisans eğitimi sürecinde TÜBİTAK 2209-A projesinin yürütücülüğünü yaparak araştırma, veri toplama, analiz ve raporlama çalışmalarında aktif rol almıştır. Üniversite yıllarında çeşitli öğrenci topluluklarında görev almıştır. Halihazırda Marmara Üniversitesi Küresel Şehirler ve İstanbul Araştırmaları yüksek lisans programında eğitimine devam etmektedir. Kent sosyolojisi ve dezavantajlı gruplar başlıca çalışma alanlarıdır. 2024’te stajyer olarak başladığı SETA’daki kariyerini Toplum ve Medya Direktörlüğü’nde araştırma asistanı olarak sürdürmektedir.