Rusya’nın Kaliningrad tehditleri, Baltık bölgesinin hazırlıklı olmasının değerini ortaya koyuyor…
* Vladimir Putin sözlerini her zaman dikkatle seçer. 1 Ekim’de yaptığı uyarıda, Rusya’nın (Baltık Denizi kıyısındaki yerleşim bölgesi) Kaliningrad’a yönelik doğrudan bir saldırıyla karşı karşıya kalması halinde, “ülke cephaneliğindeki tüm silahların” kullanılmasının kaçınılmaz olarak gündeme geleceğini belirtti.
UHA / International News Agency
Grégoire Roos
Direktör, Avrupa ve Rusya-Avrasya Programları, Chatham House
MOSKOVA, 13 EKİM 2026 – Vladimir Putin sözlerini her zaman dikkatle seçer. 1 Ekim’de yaptığı uyarıda, Rusya’nın (Baltık Denizi kıyısındaki yerleşim bölgesi) Kaliningrad’a yönelik doğrudan bir saldırıyla karşı karşıya kalması halinde, “ülke cephaneliğindeki tüm silahların” kullanılmasının kaçınılmaz olarak gündeme geleceğini belirtti.
Bu açıklama, İttifak’ın Kaliningrad’ı izole etmesi durumunda nükleer tırmanış tehdidini içeren ve daha önce NATO’ya iletilen bir Rus notasının ardından geldi. NATO şu ana kadar buna temkinli bir yanıt verdi. Genel Sekreter Mark Rutte, yakın bir Rus tehdidi bulunmadığını ifade ederek Moskova’nın nükleer söylemini geri çevirdi. Ancak bu gerilim, Kaliningrad’ı ve NATO’nun Rusya ile olan Baltık sınırlarını yeniden ilgi odağı haline getirdi.
Kaliningrad, Ruslar için sıradan bir bölge değildir. 1945’teki Yalta ve Potsdam konferanslarında Sovyet lideri Stalin, o dönemde Königsberg olarak bilinen bölge üzerindeki hak iddiasını dile getirdi. Stalin, Rusya’nın Almanya pahasına da olsa en azından “buz tutmayan bir limana” sahip olmasının gerekli olduğunu savunuyordu. ABD ve Birleşik Krallık bunu kabul etti ve böylece Moskova, Baltık Denizi’nde kalıcı bir askeri varlık kazandı. Sovyetler Birliği’nin dağılması ve Baltık devletlerinin bağımsız demokrasiler olarak ayrılmasının ardından, Kaliningrad’ın Rusya’dan coğrafi olarak kopukluğu daha belirgin hale geldi ve bölge, kıtadaki en sıra dışı topraklardan birine dönüştü. Günümüzde bu bölge; Rusya’nın Baltık Filosuna, füze sistemlerine ve savaş uçaklarına ev sahipliği yapmaktadır.

Rusya’nın 2022’de Ukrayna’ya yönelik kapsamlı işgalinden bu yana, bölgedeki jeopolitik durum değişti. Finlandiya ve İsveç artık NATO üyesi. Polonya benzeri görülmemiş bir hızla yeniden silahlanıyor. Ayrıca, İttifak’ın kuzeydoğu kanadındaki askeri varlık çok daha yoğun bir nitelik kazandı. Öte yandan Litvanya, topraklarında nükleer silah bulundurma yasağını kaldırma yönünde bir karar alabilir; Kremlin, 6 Ekim’de bu hamleyi “gerilimi tırmandırmaya yönelik bir adım” olarak nitelendirdi. Kaliningrad, Rusya için kritik bir ileri mevzi olma özelliğini koruyor. Ancak bölgenin, NATO’nun Baltık’taki daha bütünlüklü varlığıyla çevrili halde neredeyse tamamen izole edilmiş olması, Moskova açısından ciddi bir jeostratejik ve askeri sınama teşkil ediyor.
Rusya’nın hızlı bir zafer kazanmasını engellemek
Haritaya şöyle bir bakmak, Estonya, Letonya ve Litvanya’nın stratejik derinlikten yoksun olduğunu anlamak için yeterlidir. Bu üç devlet, kara yoluyla yapılacak takviyeler açısından büyük ölçüde Suwałki Koridoru’na —Polonya ile Litvanya’yı birbirine bağlayan, Kaliningrad ve Belarus arasındaki 65 kilometrelik bir kara şeridine— bağımlıdır. Bir saldırganın eline geçen toprakları geri almak, Baltık ülkeleri için pek de olası bir seçenek olmayacaktır.

Tek gerçekçi alternatif, Rusya’nın ilerleyişini daha en başından zorlaştırmaktır. Estonya 1. Tugayı Komutanı Albay Tarmo Kundla yakın zamanda, “Sınırda işe koyulmalı ve daha ilk çatışmalardan itibaren galip gelmeliyiz,” açıklamasında bulundu. Doğu sınırı boyunca oluşturulan Baltık Savunma Hattı’nın —sığınaklar, tanksavar engelleri ve diğer savunma mevzileri— amacı da budur. Estonya, manga düzeyinde yüzlerce sığınak inşa etmeyi planlıyor. Litvanya’da, sürekli konuşlu bir Alman zırhlı tugayı 2027 yılında faaliyete geçecek. Ayrıca Finlandiya da artık bir NATO İleri Kara Kuvveti’ne ev sahipliği yapıyor. Bölge genelinde savunma harcamaları, NATO’nun eski yüzde ikilik hedefinin çok ötesine geçerek Estonya örneğinde olduğu gibi yüzde 5,5 seviyesine yaklaştı.
Niyet açık. Rusya’nın, küçük bir miktar toprak parçası ele geçirmeye yönelik herhangi bir girişimde bulunması –ki Rusya’nın NATO’nun kararlılığını sınaması durumunda bu önemli bir ihtimaldir– engellenmelidir.
İlk kurşun sıkılmadan önceki hazırlık süreci
Ancak Baltık ülkelerinin savunma tedbirleri, yalnızca harcama taahhütleri ve Rusya sınırlarının korunmasından ibaret değildir. Baltık ülkeleri, Rusya’yı caydırmak için kritik altyapılarını stres testine tabi tutmanın ve bir kriz patlak verdiğinde işleyişin devamlılığını sağlamak adına toplumlarını eğitmenin de aynı derecede hayati önem taşıdığının farkındadır. Nitekim kıtanın geri kalanı, tüm nüfusunu yüksek tehdit riski taşıyan bir döneme hazırlamayı amaçlayan Baltık devletlerinin “tüm toplumu kapsayan” modelinden öğrenebileceği çok şey vardır.
Finlandiya’dan Litvanya’ya kadar uzanan bu model, toplumun tüm katmanlarını savunma ve hazırlık stratejilerine dahil etmeyi esas alır. Bu tür bir “kapsamlı güvenlik” anlayışı; bir kriz anında ülkenin işleyişini sürdürmenin hükümet, iş dünyası, sivil toplum ve vatandaşların ortak sorumluluğu olduğu inancına dayanır. Bu açıdan bakıldığında, Baltık ülkeleri Avrupa’da stratejik açıdan en ileri düzeyde olanlardır.
Estonya, Letonya ve Litvanya; altyapıya yönelik saldırılar da dahil olmak üzere, Rusya’nın ustalaştığı türden “gri bölge” çatışmalarına karşı hazırlıklarını hızlandırdı. Her üç ülke de elektrik sistemlerini Rusya ve Belarus şebekelerinden ayırarak, Şubat 2025’ten bu yana bunları kademeli olarak kıta Avrupası şebekesiyle senkronize etti. Bu süreçte NATO, hasar gören kablolar ve çeşitli şüpheli sabotaj olaylarının ardından Baltık bölgesindeki deniz altı altyapısına yönelik koruma önlemlerini artırdı.
Yavaş yavaş öğreniyorlar
Avrupa’nın büyük askeri güçleri, Baltık ülkelerinin izinden giderek toplumlarını genişleyen tehdit yelpazesine hazırlama ihtiyacının farkına varmaya başlıyorlar. Baltık bölgesinin herhangi bir takviyesinde NATO’nun ana lojistik merkezlerinden biri olarak hizmet verecek olan Almanya, Berlin Duvarı’nın yıkılmasının ardından sivil savunma altyapısının büyük bir bölümünün bakımsız kaldığını gördü. Örneğin, sığınak kapasitesi şu anda sadece yaklaşık 480.000 kişiyi kapsıyor. Geçen bahar Berlin, yeraltı otoparklarını, tünelleri ve istasyonları acil durum sığınaklarına dönüştürme planlarını da içeren 10 milyar avroluk yeni bir sivil savunma programını onayladı; bu da yenilenen siyasi katılımın bir kanıtı.
NATO, bu çalışmaları ileriye taşımak üzere harekete geçiyor. Kuruluşun kısa süre önce yayımladığı temel dayanıklılık gereklilikleri; hükümetlerden askeri konuşlandırmaların yanı sıra büyük çaplı nüfus hareketlerine yönelik planlama yapmalarını, kitlesel kayıpların yaşandığı durumlarda dahi işlevini sürdürebilecek sağlık sistemleri geliştirmelerini ve yüksek yoğunluklu çatışma ortamında müttefik kuvvetleri desteklemeye devam edebilecek iletişim ve ulaşım ağları oluşturmalarını talep ediyor. Yakın gelecekte bunlar, caydırıcılığın fiilen dayandığı temel sütunlar haline gelecektir.
Baltık’taki Açıklar
Yine de, bölgeye yönelik bir düşman saldırısını bertaraf etmek için dayanıklılık tek başına yeterli olmayacaktır. Rusya’nın insansız hava aracı ve füze cephaneliğinin ölçeği göz önüne alındığında, Baltık bölgesindeki hava ve füze savunma kapasitesi oldukça yetersiz kalmaktadır. Takviye güçlerin bölgeye hâlâ Suwałki Koridoru gibi geçitler üzerinden ulaşması gerekecektir; Rusya ise bu tür intikalleri sekteye uğratmak için her fırsatı değerlendirecektir. Temelde Estonya, Letonya ve Litvanya; büyük çaplı bir saldırı durumunda daha güçlü müttefiklerinin hızla ek kuvvet ve hava gücü sağlama kapasitesine bağımlı kalmaya devam etmektedir. Bu durum, Stalin’in Kaliningrad’daki “buz tutmayan liman”ını, Baltık kıyılarındaki izole bir gerilim noktasından çok daha fazlası haline getirmektedir. Putin’in nükleer söylemi ciddiye alınmayı hak etmektedir. Rusya, 2024 yılında nükleer doktrinini revize ederek, Moskova’nın nükleer silah kullanımını değerlendirebileceği koşulları açıkça genişletmiştir. Bu koşullar arasında, ülkenin toprak bütünlüğüne yönelik tehditler ve Rusya topraklarının bazı bölümlerinin tecrit edilmesi girişimleri yer almaktadır.
Ancak bu bölgeyi çevreleyen askeri coğrafya da değişti. Bir zamanlar NATO’nun en savunmasız kanadı olarak nitelendirilen Baltık ülkeleri, artık gözdağı verilmesi çok daha zor ve NATO müdahale edemeden istila edilmesi ise çok daha güç bir konuma geldi. İlgili çalışma Polonya, savunma ve güvenlik alanında Avrupa’nın yükselen yıldızı olabilir Bu ülkelerin deneyimi, Avrupa için daha geniş kapsamlı bir ders de barındırıyor: Stratejik ağırlık, yalnızca büyüklükle —hatta nükleer cephaneliğin büyüklüğüyle bile— ölçülmez. Çeviklik, sivil hazırlık ve siyasi kararlılık; 1991’den bu yana özgür ve demokratik olan bu küçük devletlerin, sınırlarında caydırıcılığın şartlarını değiştirmelerini mümkün kıldı.
Avrupa’ya, dayanıklılığın caydırıcılığın başarısızlığa uğramasından çok daha önce başladığını ve düşmanın hesaplarını değiştirebileceğini gösterdiler. Aldıkları önlemler, olası bir saldırıyı, Moskova’nın bir zamanlar varsaydığından çok daha yavaş ve maliyetli bir hale getirecektir. Belki de en önemlisi, Rusya’nın Ukrayna’daki hedeflerinin açıkça başarısızlığa uğramasının ardından, Baltık ülkelerinin sergilediği dayanıklılık, Vladimir Putin açısından askeri bir saldırının nihai başarısını çok daha belirsiz kılmaktadır.
