Kitap: Bölgesel Güç Dengelerinde Türkiye-Katar İlişkileri

Değerli okurlar, Bağımsız, tarafsız düşünce ve yayın kuruluşu olan SETA Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı’dan Araştırmacı, Yazar Mahmut Alrantisi ‘Bölgesel Güç Dengelerinde Türkiye-Katar İlişkileri’ adlı kitabında, güç kavramının ve devlet sınıflandırmasının birden fazla şekilde yorumlandığı bir ortamda değişen uluslararası ve bölgesel koşullar altında Türkiye ve Katar’ın ortak hareketinin geleceği konusunda orta büyüklükte güç ile küçük devlet arasındaki özel ilişkileri ve iki ülkenin ortak hareketinin geleceğini anlamayı amaçlıyor.

Kimi yorumlar, jeopolitik veya ideolojik çıkarlara ilişkin ilişki unsurlarını birbirine bağlarken bu kitap kapsamlı bir bakış açısıyla, Ortadoğu’daki orta büyüklükteki güç ile küçük devlet ilişkisini etkileyen nedenler ve unsurlar üzerinde durmayı amaçlıyor.

Kitabın bir başka ayırt edici özelliği, iki husus üzerinden indirgeme kusurunu gidermeye çalışması. Birincisi güç kavramının maddi olan ve olmayan boyutlarını ele almak, dolayısıyla orta büyüklükte güç ve küçük devlet kavramını bu hareket noktasından değerlendirmek, iki devletin tasnifini bu perspektiften irdelemek.

Bu yaklaşım genel çerçevede her devletin uluslararası sistemdeki konumu bağlamında ihtiyaçlarını, politikalarını ve yeteneklerini anlamaya yardımcı olmak. İkincisi de tek boyuta odaklanıp diğer boyutları ihmal eden indirgemeci bir teoriden ziyade orta büyüklükte güç ve küçük devlete önem veren ve ilişkinin yapısını bağımsız şekilde analiz eden bir boyut içeren bir teori çerçevesinde iki devletin ilişkisini anlamak .

Literatürde iki ülke arasındaki ilişkileri, orta büyüklükte güç ve küçük ülke açısından ele alan fazla çalışma bulunmuyor olsa da bu kitap orta büyüklükte güç ile küçük ülke arasındaki ilişkiler alanına katkıda bulunuyor. Süper gücün geriye gitmesi ve bölgesel kırılganlıkların gölgesinde orta büyüklükte güçlerin ve küçük güçlerin rolleri ve önemleri artar.

Kitap orta büyüklükte güç politikalarının etkileşiminin büyük güçlerin stratejilerini etkilediğini varsayar. Buna ek olarak orta büyüklükte güç ve küçük devletin Ortadoğu’da birlikte hareket etmesinin orta büyüklükte güçler arasındaki jeopolitik rekabet bağlamında iki orta büyüklükte gücün birbirini hareket ettirmesinden daha kolay olabileceğini varsayar ve çevre kısıtlamalarına uygun olarak bölgenin şeklinin değiştirilmesine katkıda bulunur.

Kitap aynı zamanda küçük devletin coğrafi olarak en uzak ülkeyle ittifak kurma eğiliminde olduğunu, fırsat ve tehdit algılamasında kendisi için en güçlü güvenliği sağlayabildiğini varsayar.

Öte yandan Türkiye ve Katar konusu açıkçası oldukça farklıdır. Çünkü kitaba konu olan bu iki devletin, süper güçle iyi ilişkileri vardır ve aynı zamanda her ikisi de bölge halklarının çıkarlarına daha yakındır. Genellikle her iki devlet de bölgedeki diğer güçlerin çıkarlarıyla çatışan politikalar uygulamakta. Ayrıca iki devletin de farklı siyasi yapısı vardır; biri demokrasi diğeri monarşi. Dolayısıyla bu farkın ilişkiler üzerindeki etkisi izlenebilmekte.

Bunun için aldığımız örneğe hard case study olarak bakabiliriz. Üstelik her biri diğerinin sahip olmadığı potansiyele sahip. Örneğin Türkiye askeri, teknolojik ve diplomatik potansiyele sahip. Katar’ın ise coğrafi konumu, finansal yetenekleri ve yumuşak gücü var. Bu her iki tarafın da birbirinden faydalanması için avantajlar sağlamakta. Bu bağlamda iki ülke arasındaki ilişkilerin yeni olması nedeniyle, bu ilişkileri ele alan (çoğu 2016’dan sonra olmak üzere) az sayıda referans ve çalışma bulunmakta.

Bu kitap orta büyüklükte güç ile küçük devlet arasındaki ilişkiden yola çıkarak yapılan çalışmalarda ve Türkiye ile Katar arasındaki ilişkilerde bir boşluğu doldurmayı hedeflemekte. Ayrıca önceki çalışmalarda ele alınmayan jeopolitik boyut dışında kavramsal boyutu ile önceki çalışmalardan ayrılmakta, bir muhakeme teorisi olarak Neoklasik Realizm Teorisi’ni esas alarak diğer çalışmalardan farklılık göstermekte.

Yazar Mahmut Alrantisi, bu kitabı çalışırken kaynak bulma, nasihat etme ve bilgi vermede emeği olan herkese özel şükranlarımı arz ediyor. Prof. Dr. Mehmet Şahin’e ise özellikle teşekkür ediyorum. Ayrıca Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığına ve SETA Vakfı Genel Koordinatörü Burhanettin Duran’a desteklerinden dolayı teşekkürlerini sunuyor.

Keyifli okumalar..

İnci Cevher UZGAŞ

[UHA Haber Ajansı, 19 Kasım 2021]