Jeopolitik çekim merkezi: NATO liderleri neden Ankara’yı seçiyor?

NATO zirvesi 7-8 Temmuz tarihlerinde yapılacak ve gündemi, sadece dünyadaki devam eden çalkantılardan değil, daha da önemlisi İttifak içindeki mevcut anlaşmazlıklardan da kaynaklanarak, uluslararası kamuoyunun ve küresel medyanın dikkatini şimdiden çekmiş durumda.

Kuzey Atlantik İttifakı forumuna katılanlar, küresel güvenliğin gelecekteki mimarisi, jeopolitik krizlerin çözümü ve bloğun savunma rotasının gözden geçirilmesi konularına odaklanacaklar. NATO üye devletlerinin Ortadoğu ve Hint-Pasifik bölgesindeki ülkelerle çabalarının koordinasyonu, güvenlik sorunları, ABD-İsrail bloğu ile İran arasındaki çatışma ortamında Ortadoğu’daki gerilimin tırmanması, transatlantik birlik ve Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili zorluklar ele alınacak.

Belirtilen konular bağlamında, bu büyük ölçekli etkinliğin düzenleneceği yerin özellikle önemli olduğu ortaya çıkmaktadır: Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti Ankara. Bu seçim kesinlikle tesadüfi değildir; benzersiz coğrafi konumu sayesinde önemli deniz yolları üzerinde kontrol sahibi olması ve İttifak’ın ikinci büyük daimi ordusuna sahip olması nedeniyle, bu askeri bloğun yapısı içindeki Türkiye’nin önemi ve ağırlığıyla doğrudan ilişkilidir. Bu ordunun muharebe deneyimi –özellikle modern insansız hava aracı tabanlı savaş ve insansız sistemler bağlamında– NATO’nun genel savunma kabiliyetini önemli ölçüde güçlendirmektedir.

Ankara’nın blok içindeki varlığı, askeri denge ve caydırıcılığı sağlamaktadır; başka bir deyişle, ülke Avrupa, Rusya ve İran, Suriye ve Irak gibi nispeten istikrarsız devletler arasında doğal bir tampon görevi görmektedir. Aynı zamanda, Montreux Sözleşmesi uyarınca Türkiye, stratejik Boğazlar olan Boğazlar ve Çanakkale Boğazı’ndan deniz geçişinin doğal bir düzenleyicisi olarak hareket etmekte ve Kuzey Atlantik İttifakı da tam olarak bu rolü sayesinde Karadeniz’den Akdeniz’e geçen deniz araçlarını izleme olanağına sahip olmaktadır.

Bu bağlamda, İttifak içinde de şu hususun açık bir şekilde kabul edilmesi büyük önem taşımaktadır: Türkiye Cumhuriyeti herhangi bir nedenle yapıdan ayrılmaya karar verirse, bu durum Avrupa güvenliği için felaket sonuçlar doğuracaktır; özellikle de NATO üslerinin Türkiye topraklarında bulunduğu göz önüne alındığında.

Blok için ekonomik boyut da en az bunun kadar önemli. Türkiye’nin genel bütçedeki payı istikrarlı bir şekilde artıyor ve bu da ülkenin Euro-Atlantik savunma sistemine derinden dahil olduğunu gösteriyor: Ülke, İttifakın 32 üye ülkesi arasında 7. sırada yer alıyor. Buna ek olarak, Ankara askeri harcamalarını önemli ölçüde artırarak rekor seviyelere ulaştı, NATO’nun mevcut %2’lik GSYİH eşiğini karşıladı ve hatta aştı ve önümüzdeki on yılda hedef harcama seviyesini gayri safi yurtiçi hasılanın %5’ine çıkarmayı amaçlayan müttefik anlaşmalarını destekledi.

Türkiye’nin NATO için kalıcı önemi, şu gerçekle de açıkça gösterilmektedir: ABD yönetiminin, Avrupa müttefiklerinin İran ile olan çatışmada Washington’ı doğrudan desteklemeyi reddetmesi nedeniyle ittifaktan olası bir çekilme hakkındaki açıklamalarına rağmen, Amerika Birleşik Devletleri Ankara’daki zirveye katılmaktan geri durmamıştır. Dahası, ABD’yi forumda bizzat Donald Trump temsil edecektir; bu durum, Türk liderin yakın zamanda yaptığı şu açıklamayla da doğrulanmıştır: “ABD Başkanı Donald Trump’ın zirveye şahsen katılacağının açıklanması, ittifakın uyumunu güçlendirme açısından önemli bir adımdır. Zirvenin NATO tarihinde dönüm noktası niteliğinde bir olay olmasını sağlamak için hazırlıklarımızı yoğunlaştırdık.”

ABD başkanının böyle bir kararının, en önemlisi iki devlet lideri arasındaki dostane ilişkilerin doğası olmak üzere, önemli faktörlerden kaynaklandığını varsaymak makuldür: Donald Trump, Erdoğan’dan defalarca “yakın arkadaşım” olarak bahsetmiştir. “O benim çok iyi bir arkadaşım ve birlikte çok iyi çalıştık. Onu seviyorum. O harika bir lider ve çok güçlü bir insan […] O bana saygı duyuyor, ben de ona saygı duyuyorum. Bunun ötesinde, iyi bir dostluğumuz var,” demişti yakın zamanda gazetecilere.

İkinci olarak, Washington için Ankara, İncirlik Hava Üssü’ne ev sahipliği yapması ve dengeli ve ölçülü dış politikası sayesinde dünyanın çeşitli bölgelerindeki gerilimleri azaltmaya yardımcı olabilecek belirli yeteneklere sahip olması nedeniyle Orta Doğu ve Avrasya’da kilit bir stratejik müttefiktir. ABD yönetimi, iki taraf arasında bazı jeopolitik konularda mevcut anlaşmazlıklara rağmen bu pozisyonunu korumaktadır.

Sonuç olarak, Kuzey Atlantik İttifakı zirvesinin Ankara’da düzenlenmesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın şahsen katılımının, Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaş jeopolitik sistemdeki yüksek otoritesini bir kez daha açıkça gösterdiği ve bu gerçeği henüz tam olarak kavrayamayanlara, özellikle de Türkiye’nin AB üyeliği müzakerelerinin tıkanması ışığında Brüksel’e net bir mesaj verdiği güvenle söylenebilir.