Dünden Bugüne CHP’den Kopmalar Hangi Sonuçları Doğurdu?

CHP’den kopan partilerin tarihi, Türk siyaseti, ana partiden koparak kurulan parti literatürü ve siyasal başarı-başarısızlık kriterleri açısından âdeta bir laboratuvar vazifesi görür. Bu partilerin içinde başarıya ulaşan tek parti, Demokrat Parti’dir.

UHA / International News Agency

Prof. Dr. Nebi MİŞ & SETA Genel Koordinatörü ve Siyaset Araştırmaları Direktörü

ANKARA, 26 TEMMUZ 2026 – Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) 103 yaşında. Kuruluşundan bu yana içinden ayrılanlar tarafından bir çok parti kuruldu. Kuruluşunun hemen ardından 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Kazım Karabekir başkanlığında faaliyete başladı. Başarılı olma ihtimali yüksekti. Takrir-i Sükûn Kanunu ile altı ay dolmadan kapatıldı. 1930’da Mustafa Kemal Paşa’nın yönlendirmesi ve teşviki ile Ali Fethi Okyar, Serbest Cumhuriyet Fırkası‘nı kurdu.

Güdümlü bir muhalefet partisi olarak CHP’yi, ekonomi politikaları başta olmak üzere, denetleyecekti. Kuruluşunun ardından, toplumsal destek yüksek olunca, Mustafa Kemal Paşa ve Fethi Okyar birlikte karar alarak kuruluşundan itibaren 90 gün dolmadan partiyi feshettiler.

Demokrat Parti, Celal Bayar başkanlığında yine CHP’den ayrılanlar tarafından 1946 tarihinde kuruldu. Cumhuriyet sonrası bu partinin kuruluşu ile ikinci kez ve yeniden çok partili hayata geçildi. Türkiye’de çok partili hayata ilk kez İkinci Meşrutiyet’in ilanından sonra geçildi. Aslında Temmuz 1945’te Nuri Demirağ’ın Milli Kalkınma Partisi ile tekrar çok partili hayat başladı demek daha doğru olabilir.Mayıs 1965’te, CHP’nin sol parti olmasına karşı çıkan ve Kemalizm’den koptuğu eleştirisi ile Turan Fevzioğlu, Güven Partisi‘ni kurdu, 47 Milletvekili ile yola çıktı. Eylül 1972’de Bülent Ecevit’in genel başkan olmasına karşı çıkan Kemal Satır partiden 18 milletvekili ile ayrılarak Cumhuriyetçi Parti‘yi kurdu. Mart 1973’te bu iki parti birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi’ni oluşturdu. 12 Eylül cunta darbesinden sonra CHP kapatıldığı için bu dönemde CHP’nin ardılı olarak, Necdet Calp‘in Halkçı Parti‘si (1983) ve Erdal İnönü‘nün Sosyal Demokrasi Parti’si (1983) kuruldu. MGK, İnönü’yü veto ettiği için resmiyette başkan Cezmi Kartay’dı. Bu iki parti 1985’te birleşerek, Sosyal Demokrat Halkçı Parti adı ile önce Aydın Güven Gürkan ardından Erdal İnönü ile yoluna devam etti. Yine aynı yıl Bülent Ecevit yasaklı olduğu için Rahşan Ecevit, Demokratik Sol Parti‘yi kurdu. 1992’de Deniz Baykal CHP‘yi kuruluş adı ile tekrar yeniden açtı. 1985’te SHP ile birleşti. 2000 yılı sonrasında da CHP’den ayrılanlar bir çok parti kurdu. 2002’de Murat Karayalçın SHP‘yi tekrar diriltmeye çalıştı. 2005’te Yaşar Nuri Öztürk, Halkın Yükselişi Partisi’ni kurdu. Emine Ülker Tarhan 2014’te Anadolu Partisi’ni, 2020 de ise Öztürk Yılmaz, Yenilik Partisi‘ni kurdu. Mayıs 2021’de Muharrem İnce büyük tartışma ve hesaplaşmaların ardından CHP’den ayrılarak Memleket Partisi’ni kurdu.

Yine CHP’liler tarafından kurulan, bir anlamda kopuş olarak görülen, ama doğrudan kopuş konusu tartışmalı olan, 1996’da Ali Haydar Veziroğlu‘nun Barış Partisi, 2002’de Mümtaz Soysal‘ın Bağımsız Cumhuriyet Partisi ve 2020’de Mustafa Sarıgül‘ün Değişim Partisi‘ni bu listeye eklemek gerekir. Hatta 1990’da SHP’den ayrılan ya da ihraç edilenlerin kurduğu Emek Partisi, yine DSP’den ayrılıp 2002’de İsmail Cem‘in kurduğu Yeni Türkiye Partisi bile buraya eklenebilir.

Bu tarihsel tecrübenin üzerine dün itibari ile buraya “yeni bir parti” daha ekleneceği duyuruldu. CHP’den ayrılanlar “Yeni Parti” kuracaklarını açıkladılar. CHP’den ayrılan epeyce sayıdaki milletvekili yeni partinin kurucuları olacak. Yeni partiyi kuranlar, ideolojik bir kopuş ya da farklı bir siyasal kimlik tartışması üzerinden CHP’den ayrılmadılar. CHP’de uzun süredir devam eden parti içi krize çözüm bulmak yerine hesaplaşma yolunu tercih ettikleri için bu kopuş gerçekleşti. Buraya bir köşe yazısı formatına uymayacak tarza sıraladığım CHP’den kopan partilerin tarihi, Türk siyaseti, ana partiden koparak kurulan parti literatürü ve siyasal başarı-başarısızlık kriterleri açısından âdete bir laboratuvar vazifesi görür. Bundan dolayı da yazıda hepsini sıralamaya çalıştım. Bu partilerin içinde başarıya ulaşan tek parti, Demokrat Parti‘dir. DP’nin diğer partilerin aksine niçin başarılı olduğu gayet açıktır. DP, koptuğu parti ile esaslı bir ayrılış yaşamış, içinden çıktığı partinin politikalarını sertçe eleştirmiş, yeni kurduğu partiyi de toplumun geniş kesimlerinin beklentisi üzerine, yani bir taban siyasetine dayandırmıştır. Bu anlamda, CHP’den sadece kişisel kariyer hedefi ile ayrılanların partisi olmamıştır. Tek parti döneminin CHP’sinden tam anlamıyla kopmuştur.

Bu listenin içindeki diğer bütün partiler, “belirli bir siyasi kariyer hedefi” etrafında şekillenen ve “bir isim için” kurulmuş partilerdir. Bundan dolayı da hiç biri seçimleri tek başına kazanabilecek bir başarıya ulaşmamıştır.

CHP’den ayrılıp yeni partiyi kuranlar, “kişiye özel kariyer hadefi”ni dışlamadıkları anlaşılıyor. Bugün kurucu başkan Özgür Özel olsa da Ekrem İmamoğlu için bu sürecin yürütüldüğü sır değil. Yeni Parti’nin siyasal karşılığı ve desteğinin ne olacağını önümüzdeki kısa sürede anlarız. Ancak, yeni parti ile ilgili bugünden bir şey söylemek gerekirse, siyasal karşılığının ne olacağının analizi, bu yazının içinde mündemiçtir.