Demokrasinin Kara Lekesi: 12 Eylül

* Türk demokrasi tarihine adını kara bir leke olarak yazdıran 12 Eylül 1980 askerî darbesinin ağır hasarı aradan geçen 43 yıla rağmen henüz tam anlamıyla silinebilmiş değil.

* Cumhuriyet tarihinin yönetime üçüncü açık müdahalesi 12 Eylül darbesi telafisi mümkün olmayan kayıplar ve unutulmayacak acılarla karanlık bir dönemin başlangıcı oldu.

UHA / İnternational News Agency

Türkiye’yi 12 Eylül darbesine götüren adımları ve darbenin önemli aşamalarını listeledik:

12 Eylül Darbesinin Kod Adı: Bayrak Harekâtı

• Dönemin Genelkurmay Başkanı Kenan Evren, darbe planını oluşturacak “Bayrak Harekâtı”nın hazırlanması emrini verdi.
• Emir kapsamında 11 Temmuz’da saat 04.00’te harekete geçmeleri konusunda komutanlara direktifte bulunuldu.
• Plan, Süleyman Demirel hükûmetinin 2 Temmuz’da güvenoyu alması üzerine ertelendi.
• Ancak 12 Eylül 1980 tarihinde sabaha karşı, söz konusu darbe planı hayata geçirilerek ülke yönetimine el konuldu.
• Darbenin liderleri Kenan Evren, Nurettin Ersin, Tahsin Şahinkaya, Nejat Tümer ve Sedat Celasun’dan oluşan Millî Güvenlik Konseyi bütün yetkileri ele aldı.
• 1961 Anayasası uygulamadan kaldırıldı, Türkiye Büyük Millet Meclisi lağvedildi.
• 21 Eylül 1980’de Eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Bülent Ulusoy’a yeni bir hükûmet kurduruldu.
• 13 sıkıyönetim bölgesi ilan edildi.
• Derneklerin faaliyetleri durduruldu.
• Siyasi partiler lağvedildi. Süleyman Demirel ve Bülent Ecevit Hamzakoy’a, Necmettin Erbakan ve Alparslan Türkeş Uzunada’ya sürgün edilerek bu isimlere siyasi yasak getirildi.
• 1980 darbesinin ilk idamı 9 Ekim 1980 tarihinde Necdet Adalı ve Mustafa Pehlivanoğlu’na uygulandı.
• 17 yaşındaki Erdal Eren, yaşı büyütülerek 13 Aralık 1980’de idam edildi.

Sayılarla 1980 Darbesi

• 650 bin kişi gözaltına alındı.
• 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı.
• 30 bin kişi “sakıncalı” damgasıyla işten çıkarıldı.
• 14 bin kişi T.C. vatandaşlığından çıkarıldı.
• 7 binden fazla kişi idam cezası istendi.
• 517 kişi ölüm cezasına çarptırıldı.
• 50 kişi idam edildi.