BM Raporu: Dünya Su Krizi Değil, Su İflası Yaşıyor!

Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan son rapor, gezegenin su kaynakları açısından geri dönüşü olmayan bir eşiği aştığını ortaya koyuyor. Raporda, insanlığın suyu yenilenme hızının çok üzerinde tükettiği, bu nedenle artık geçici bir “su krizi”nden değil, kalıcı bir “küresel su iflası”ndan söz edilmesi gerektiği vurgulanıyor.

BM Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü tarafından hazırlanan çalışmaya göre, dünya genelinde nehirler, göller ve yer altı su rezervleri kendilerini yenileyemeden hızla tükeniyor. Uzmanlar, “su stresi” veya “su krizi” gibi kavramların mevcut tabloyu hafiflettiğini ve gerçeği yansıtmadığını belirtiyor.

Raporda yer alan bölgesel örnekler durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. Afganistan’ın başkenti Kabil, mevcut eğilimler devam ederse suyunu tamamen kaybeden ilk modern kent olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Colorado Nehri

Meksika Şehri, aşırı yer altı suyu çekimi nedeniyle her yıl yaklaşık yarım metre çöküyor. ABD’nin güneybatısında ise Colorado Nehri’nin azalan suları, eyaletler arasında süregelen gerilimlere yol açıyor.

Raporun başyazarı Kaveh Madani, mevcut durumu “kriz” olarak nitelendirmenin yanıltıcı olduğuna dikkat çekiyor. Madani’ye göre kriz tanımı, geçici bir sarsıntı algısı yaratıyor; oysa dünya artık eski su koşullarına geri dönemeyecek bir noktada. Bu nedenle hem mevcut zararları azaltmak hem de “çok daha sınırlı bir yeni normale” uyum sağlamak gerekiyor.

Raporda  dünyada su krizinin artık Su İflasına dönüştüğü belirtilerek  insan ve  su sitemi ilişkisi aşağıdaki üç şekilde tanımlanmış:

Su Stresi

Talep ve baskının mevcut arza göre yüksek olduğu ancak etkilerin kademeli yönetim ve mütevazı reformlarla büyük ölçüde geri döndürülebilir olduğu sistem durumu.

Su Krizi

Akut, şok kaynaklı aksaklıkların (örneğin, kuraklıklar, seller, kirlenme olayları veya altyapı arızaları) sistemi geçici olarak kapasitesinin ötesine ittiği ancak sorunun prensipte acil önlemler ve restorasyon yoluyla çözülebileceği sistem durumu.

Su İflası

Hem stres hem de krizin ötesine geçmiş sistem durumu; birikmiş aşırı kullanım ve bozulmanın doğal depolamayı ve doğal çözümleri çok zayıflatan  bir kriz sonrası başarısızlık durumu ki, basit restorasyon artık mümkün değil.

“SU İFLASI” BENZETMESİ

Raporda su iflası kavramı, ekonomik bir metaforla açıklanıyor. Yağmur ve kar yoluyla doğa suyu bir gelir gibi sunarken, insanlık bu gelirin çok üzerinde harcama yapıyor. Yer üstü ve yer altı su kaynakları, kendini yenileme hızından daha hızlı tüketiliyor. İklim değişikliği, artan sıcaklıklar ve uzun süreli kuraklıklarla bu açığı daha da derinleştiriyor.

SU İFLASINA BİR BAKIŞ

Bir sistem, hem çek hesabı hem de tasarruf hesabı güvenli sınırların ötesinde tüketildiğinde ve suyla ilgili doğal sermayenin bazı bölümleri  restore edilemediğinde (örneğin  akiferler, çökmüş deltalar, kaybolmuş sulak alanlar veya nesli tükenmiş türler) su iflası durumuna düşer.

Su iflası, insan-su sisteminin kalıcı bir kriz sonrası durumudur ve şu durumları içerir:

Uzun vadeli su kullanımı, yenilenebilir akışları ve güvenli kullanım sınırlarını aşar. Bu durum, kısa süreli şoklar sırasında değil, uzun dönemler boyunca hem çek hesabı (kısa vadede yenilenebilir su kaynakları) hem de tasarruf hesabı (kısa vadede yenilenemez su kaynakları) için geçerlidir.

Aşırı kullanım, suya ve suyla ilgili doğal sermayeye büyük zarar verir. Yeraltı su kaynakları, nehirler, göller, sulak alanlar, topraklar, buzullar ve tatlı su biyoçeşitliliği, tarihsel ekosistem işlevlerinin bir kısmını kaybedecek ve su üretim döngüsünü bozarak su kaynaklarını daha sınırlı hale getirecek noktaya kadar bozulmuştur.

Eski “normal” artık geri kazanılamaz. Hasarın boyutu öylesine büyük ki, sistem gerçekçi bir şekilde anlamlı politika veya planlama ile  restore edilemez; yani, eski hidrolojik ve ekolojik koşullara tam olarak geri dönüş artık büyük  yatırımlar ve elverişli iklim koşullarıyla bile güvenilir bir hedef değil.

ÇARPICI BULGULAR

Raporda yer alan veriler, küresel ölçekteki su kaybının boyutunu net biçimde ortaya koyuyor:

1990’dan bu yana dünyadaki büyük göllerin yarısından fazlası ciddi miktarda su kaybetti.

Büyük yer altı su rezervlerinin yaklaşık yüzde 70’i kalıcı düşüş eğiliminde.

Son 50 yılda, Avrupa Birliği yüzölçümüne yakın büyüklükte sulak alan yok oldu.

Buzullar 1970’ten bu yana yaklaşık yüzde 30 oranında küçüldü.

Yaklaşık 4 milyar insan, her yıl en az bir ay şiddetli su kıtlığı yaşıyor.

Uzmanlara göre pek çok bölge, artık kendi “hidrolojik kapasitesinin” ötesinde su kullanıyor . Bu durum yalnızca çevresel değil; aynı zamanda ekonomik, sosyal ve siyasi sonuçlar da doğuruyor. İçme suyuna erişimin zorlaşması, tarımsal üretimde gerileme, zorunlu göçler ve ekosistem kayıpları bu sürecin başlıca etkileri arasında yer alıyor.

BM  raporu, küresel insan-su sisteminin bir bütün olarak  Küresel Su İflası çağına girdiğini ortaya koymaktadır. Rapora göre her havza veya ülke su iflası yaşamamış olsa da, dünya genelinde yeterince kritik sistem bu eşikleri aşmış durumdadır. Küresel ticaret ve  göçler, iklim değişikliği ve jeopolitik bağımlılıklar yoluyla birbirine bağlıdır; bu nedenle küresel risk ortamı artık temelden değişmiştir.

KALICI ÇÖZÜMLER İÇİN YAPISAL ADIMLAR

Raporda, kısa vadeli önlemler yerine uzun soluklu ve köklü politikaların hayata geçirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Öneriler arasında:

Küresel su tüketiminin büyük bölümünü oluşturan tarımda, ürün desenlerinin değiştirilmesi ve modern, verimli sulama tekniklerinin yaygınlaştırılması,

Yapay zekâ ve uzaktan algılama teknolojileriyle su kaynaklarının daha etkin izlenmesi,

Kirliliğin azaltılması ve yer altı suları ile sulak alanların sıkı biçimde korunması yer alıyor.

Araştırmacılar, suyun ülkeler arası anlaşmazlıkların ötesinde, parçalanmış bir dünyada iş birliği sağlayabilecek ortak bir zemin sunduğunu vurguluyor. Raporda ayrıca, iklim değişikliğinin sınırlandırılmasının hem insanlar hem de ekosistemler için yeterli ve sürdürülebilir suya erişimde kritik öneme sahip olduğu özellikle belirtiliyor.

Kaynak: https://www.paraanaliz.com/2026/ekonomi/bmden-carpici-rapor-su-krizi-degil-kalici-bir-su-cokusu-yasaniyor-g-132258/

***

Yazar hakkında

Araştırmacı Yazar ve Akademisyen Dursun YILDIZ

Su Politikaları Derneği Kurucu Üyesi ve Başkanı, Su Politikaları Uzmanı, Akademisyen, İnşaat Mühendisi.

1958 yılında Samsun’da doğdu. İTÜ İnşaat Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Devlet Su İşleri’nde çalışmaya başladı, kurumun çeşitli daire başkanlıklarında yöneticilik yaptı. Bu süre içinde Hollanda’da Uluslararası Hidrolik Enstitüsü’nde 1 yıl lisans sonrası, ABD’de ise 3 aylık uygulama eğitimleri aldı. Daha sonra Hacettepe Üniversitesi Hidropolitik ve Stratejik Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde Su Politikaları alanında Yüksek Lisans çalışmasını tamamladı. Bu arada Ankara Üniversitesi ATAUM’da AB Uzmanlığı ve Uluslararası İlişkiler Uzmanlık diploma eğitimlerini de tamamladı. Yıldız DSİ’de çalıştığı süre boyunca üniversitelerde de ders verdi.

Su ve Toprak Yönetimi, Su Güvenliği, Su Sorunları, Orta Asya Suları, Orta Doğu Suları, Su Savaşları gibi konularda 15 adet kitabı ve çok sayıda rapor ve uluslararası dergilerde yayınlanmış makalesi var. TEMA Bilim Kurulu üyesi olan Yıldız, Uluslararası Su Yönetimi ve Diplomasisi dergisinin editörlüğünü yapıyor ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nün Uluslararası Su Kaynakları Bölümü’nde Su Politikaları dersi veriyor.