Analiz: NATO’da “İsveç kartı” ile kirli manevra: Erdoğan risk alıyor, ABD sinsi planlar yapıyor

Azerbaycan Yeni Musavat Gazetesinden Siyaset Bilimi Uzmanı Elchin KHALIDBEYLI, Türkiye’nin İsveç’in NATO’ya katılmasına onay verme eğiliminin güçlenmesi üzerine, “NATO’da “İsveç kartı” ile kirli manevra: Erdoğan risk alıyor, ABD sinsi planlar yapıyor” başlığıyla bir analiz yazısı yazdı.

NATO’nun genişleme sürecinde bir sonraki adım atıldı. Böylece TBMM İsveç’in NATO’ya üyelik başvurusunu onayladı. Böylelikle İsveç’in NATO’nun “kapısı”na dönüşünün sonuna doğru bir miktar ilerleme sağlandığı düşünülebilir. Resmi Ankara’nın bu adımı hem NATO liderliği hem de İsveçli yetkililer tarafından memnuniyetle karşılandı. Ve bir ülkenin daha NATO saflarına katılacağına hiç şüphe yok.

İsveç Başbakanı Ulf Kristerssen, Türk parlamentosunun kararına, “NATO’ya tam üyelik yolunda bir adım daha attık” şeklindeki açıklamasıyla tepki gösterdi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Türk parlamentosunun kararını memnuniyetle karşılayarak Macaristan’a da benzer bir adım atması çağrısında bulundu: “Umarım Macaristan, İsveç’in NATO üyeliğini en kısa sürede onaylar. Çünkü İsveç’in üyeliğiyle NATO daha da güçlenecek ve güvenlik kapasitemiz artacak.“

Mesele şu ki, İsveç’in NATO üyeliği başvurusu Macaristan tarafından da onaylanmadı. Bu ülkenin Başbakanı Viktor Orbán, İsveçli mevkidaşını, endişe verici konuları resmi Budapeşte’de görüşmek üzere Macaristan’ın başkentine davet etti. Ancak ne kadar tuhaf olursa olsun İsveç Başbakanı yerine bu ülkenin dışişleri bakanı, şu aşamada Macaristan ile görüşmenin bir anlamı olmadığını söyledi.

Büyük olasılıkla, resmi Stokholm Türkiye’nin tutumundan tamamen memnun olduğundan, Macaristan’ın NATO’nun “kapılarını” İsveç’e kapalı tutamayacağı kesindir. Çünkü Batılı siyasi çevrelerde İsveç’in NATO’ya üyeliği konusunda Türkiye ve Macaristan’ın ortak bir tutum içinde olduğu yönünde bir görüş var. Ve eğer Türkiye İsveç’e NATO “kapılarını” açmaya karar verirse Macaristan buna engel olmayacaktır.

Ancak bazı olasılıklara göre resmi Stockholm’ün İsveç’in NATO üyeliğine duyduğu tam güven mevcut durumda biraz abartılmış olabilir. Çünkü TBMM’nin onay kararının hukuki geçerlilik kazanabilmesi için o belgenin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından imzalanması gerekiyor. Türkiye Cumhurbaşkanı’nın imzası için belirli şartların yerine getirilmesi önemlidir. Bu açıdan bakıldığında resmi Ankara’nın İsveç’in NATO üyeliğini son aşamaya taşıyarak riskli bir adım attığı düşünülebilir.

Bu konuda en önemli nokta ABD’nin, İsveç’in NATO üyelik başvurusunun en kısa sürede onaylanması karşılığında Türkiye’ye değiştirilmiş yeni F-16 savaş uçağı modeli satma sözü vermesidir. TBMM İsveç’i NATO üyeliğine maksimum düzeyde yaklaştırsa da ABD’li yetkili, F-16 savaş uçakları konusunda Ankara’ya verdiği sözleri henüz yerine getirmedi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın onay belgesini ne zaman imzalayacağı da büyük ölçüde Beyaz Saray’ın taahhütlerine ilişkin tutumuna bağlı olabilir.

Resmi Ankara’nın Beyaz Saray’a, ABD’nin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde Türkiye cumhurbaşkanının imza konusunu erteleyebileceği yönünde bir mesaj göndermesi ilginç. Yani Beyaz Saray’ın F-16 savaş uçaklarının Türkiye’ye satışına ilişkin izin alma sürecini mümkün olduğu kadar hızlandırması gerekecek. Ancak ABD Senatosu uluslararası ilişkiler komitesi başkanı Ben Cardin, Kongre’nin bu konuda karar verebilmek için İsveç’in NATO üyelik sürecinin tam ve olumlu sonuçlanmasını beklediğini zaten belirtmişti. Bu da ABD Kongresi’ndeki bazı Türkiye karşıtı grupların, Ankara’nın F-16 savaş uçaklarını resmi olarak satın alması sonrasında bile İsveç’in diğer çelişkili konuları öne sürerek NATO üyelik sürecini uzatabileceği ihtimalini göz ardı etmediği anlamına geliyor.

Gerçek şu ki, resmi Ankara ile Beyaz Saray arasında keskin çatışmalara neden olan sorunlar arasında, ABD’nin Suriye ve Irak’ta Türkiye’ye karşı faaliyet gösteren terör gruplarını, özellikle de PKK/YPG’yi himaye etmesi önemli bir yer tutuyor. Türkiye’nin tüm güçlü protestolarına rağmen Beyaz Saray, terörist PKK/YPG’yi ABD’nin bölgedeki ana ortağı olarak görüyor. Ancak ABD’nin bu tutumu NATO’nun ittifak yükümlülükleriyle tam bir tezat oluşturuyor. Bu bakımdan resmi Ankara’nın, PKK/YPG’yi destekleyen ABD’yi ittifak ilkelerini ağır bir şekilde ihlal etmekle suçlaması da oldukça anlaşılır.

Ancak tüm bunlara rağmen ABD siyasi çevrelerinin resmi Ankara ile ilgili olarak sürekli çeşitli bahaneler üretmeleri kesinlikle yersizdir. Çünkü bu yılın baharında NATO’nun “soğuk savaş” döneminin ardından ilk büyük çaplı askeri tatbikatını yapması planlanıyor. Askeri tatbikatların kapsayacağı alanlar arasında İsveç’in de yer alması nedeniyle resmi Ankara, bu ülkenin NATO üyeliği konusunda zamanında adım atmaya karar verdi.

Bu bakımdan aslında Ankara’nın resmi onay kararı, Türkiye’nin çıkarları dikkate alındığında daha riskli bir pozisyon izlenimi veriyor. Çünkü genellikle yükümlülüklerini yerine getirmeyi unutma alışkanlığı olan ABD, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İsveç’e ilişkin meclis kararını imzalamasının ardından Türkiye’ye F-16 savaş uçağı satmamak için yeni bahaneler üretebilir. Dolayısıyla Türkiye’nin şu anda ABD’ye güvenmemesi için daha zorlayıcı nedenler var.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İsveç’in NATO üyeliği konusunda çok ciddi kararlar almak üzere olduğu anlaşılıyor. Üstelik Cumhurbaşkanının alacağı kararlar da yüksek riskli niteliktedir. Çünkü resmi Ankara ile yapılan anlaşmalara hiçbir şekilde bağlı olmayan ABD, Türkiye’ye verdiği sözler konusunda yeniden kurnaz oyunlara ve sinsi planlara başlayabilir. Ve bu durumda Türkiye-ABD ilişkilerindeki çatlakların derinleşebileceğine şüphe yok.