Türkiye

Üst Kademe Kamu Yöneticilerinin Yetiştirilmesi Sorunu -6-

Günümüzde üst kademe yöneticilik görevlerinin sayıca fazlalığı ve karmaşıklığı–kendilerine yönelik beklentilerin farklılığı nedeniyle– hangi meslek grubundan olursa olsun bu görevlere atanacak olanların belirli yöntemlere dayalı olarak özel bir yetiştirme sürecinden geçirilmesi gerektiği kabul görmektedir.
Hindistan ve Singapur gibi bazı ülkelerde üst yöneticiler zorunlu kılınan eğitimleri almadan kadrolara atanamamaktadır. Fransa’da üst kademe yöneticiler göreve gelmeden önce ENA ve diğer okullarda 27 ay süren bir eğitim programına tabi olmaktadır.

Singapur’da üst kademe yöneticiler yılda en az 100 saatlik eğitim almak zorundadır. ABD’de ise atanmadan önce Federal Yürütme Enstitüsü üst yöneticiler için eğitim düzenlemektedir.

ABD PERSONEL SİSTEMİNDE ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİN ATANMASI

ABD KAMU PERSONEL SİSTEMİNİN GELİŞİMİ
ABD’de kamu personel yönetimi tarihsel olarak “centilmenler dönemi” (1789-1828), “ganimet sistemi” (1829-1882) ve “liyakat sistemi” (1883’den itibaren gelişen) olmak üzere her biri kendine özgü özelliklere sahip olan üç aşamada gelişmiştir.
Washington yönetimiyle başlayan ve Jackson’ın başkan olmasıyla sona eren centilmenler döneminde toplumda önemli bir yeri olan, kişisel dürüstlüğe sahip ve genellikle toplumun üst sınıflarında bulunanlardan kamu hizmetine
atama yapılmıştır.
Bu dönemde yapılan atamalarda politik sadakat de göz ardı edilmemiştir. Kamu hizmetinde vatandaşların daha doğru bir şekilde temsil edilmesi gerektiğini savunan Thomas Jefferson döneminde federal yönetimde siyasal atamaların başladığı kabul edilir.
Bu dönemde ortaya çıkan ganimet sistemi Başkan Jackson döneminde kurumsallaşmıştır. Jackson’a göre yeni seçilen başkan “savaşın ganimeti”ni (the spoils of victory) kendisini destekleyenler arasında dağıtabilmelidir.

Bu tarihten itibaren Başkan Andrew Johnson (1865-1869) dönemine kadar “ganimet” olarak adlandırılan personel sistemi giderek güçlenmiştir.

Bu sistem politik bağlılık dışındaki tüm kriterleri ortadan kaldırmış ve her seçimin ardından çok sayıda çalışan işten çıkarıldığı için yönetimde istikrarsızlığa neden olmuştur. Bu sistemde benzer geçmiş, eğitim ve yaklaşıma sahip olan dost ve tanıdıklar kamu görevine atandığından kamu bürokrasinin ortak özelliklere sahip bir sosyal grup tarafından yönetilmesi ortaya çıkmıştır.
Kamu görevlerini ödül olarak dağıtma imkanı tekrar seçilme endişesi taşıyan başkan ve Kongre üyeleri için ciddi bir siyasal kaynak olmuştur. Ayrıca bürokrasi genişledikçe ve kamu hizmetleri arttıkça başkanlar bürokrasi üzerindeki
kontrollerini devam ettirmek için kamu kurumlarına siyasal atamalar yapmaları gerektiğine inanmışlardır.
Siyasal atamalar başkanların politika ve programlarını hayata geçirmeleri için Kongrenin desteğini almada da önemli bir koz olarak kullanılmıştır.
Federal düzeyde liyakat sistemine bağlılık 1860’lar ve 1870’lerde gelişmeye başlamıştır. Bazı kurumlarda rekabetçi sınavlar yapılmış ve “Kamu Hizmeti Danışma Kurulu” oluşturulmuştur. 1883’te Kamu Hizmeti Kanunu ile birlikte liyakat sistemi yasallık kazanmıştır.
1900’lerin başına kadar birçok şehirde liyakat ilkesi hayat geçirilmiştir. Ancak liyakat ilkesinin tüm kamu hizmetlerine yayılması ve kurumsallaşması uzun yıllar sürmüştür.
Başkan tarafından yapılan üst kademe yönetici atamalarının Beyaz Saray’ın kontrolü altına girmesi İkinci Dünya Savaşı’nın ardından kademeli olarak gelişmiştir. Başkan Truman tüm başkanlık atamalarıyla ilgilenen bir kişiyi ilk defa göreve getirmiştir. John Kennedy ise politik atamalar için üç kişiden oluşan bir komisyon oluşturmuştur.
1970’te Beyaz Saray Personel Ofisinin kapasitesi otuz kişiye çıkarılmış ve böylece politik atamalarda profesyonelleşme başlamıştır. Bu tarihten itibaren tüm başkanlar üst kademe yönetici atamalarını Beyaz Saray Personel Ofisi eliyle kontrol etme eğiliminde olmuştur.
Böyle bir tarihsel süreçten süzülen Amerikan personel sistemi günümüzde melez bir yapıya sahiptir. Bir yandan liyakate dayalı kariyer atamaları kamu personelinin en geniş kesimini oluştururken diğer yandan da üst düzey pozisyonlara politik atamalar yapılmaya devam edilmektedir.

Siyasal nitelikli üst kademe atamaları başkanın mesajlarını iletme ve politika yönelimi ve değişimini yönetme fonksiyonlarını yerine getirmektedir.

Bu nedenle başkanların belirli konulara yönelik politikalarını anlama ve özellikle Kongre onayını gerektiren atamalarda ortaya çıkan siyasal tartışmalar nedeniyle politik atamalar Amerikan siyasetinde önemli bir yere sahiptir. (devam edecek)

***

Mehmet Zahid SOBACI
Uludağ Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde öğretim üyesi olan Mehmet Zahid Sobacı 2011’de Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nden mezun oldu. Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Anabilim Dalı’nda yüksek lisansını (2005) ve doktorasını (2009) tamamladı. 2002-2010 arasında Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nde araştırma görevlisi olarak görev yaptı. Aynı Üniversite’de 2011-2013 arasında yardımcı doçent olarak çalışan Sobacı 2013’te doçent oldu. İdari Reform ve Politika Transferi ve Kamu Yönetimi: Teori ve Uygulama adlı kitapları bulunan Sobacı Kamu Yönetiminde Paradigma Arayışları, Kamu Politikası: Teori ve Uygulama, E-Devlet: Kamu Yönetimi ve Teknoloji İlişkisinde Güncel Gelişmeler, Social Media and Local Governments: Theory and Practice ve E-Parliament and ICT-Based Legislation kitapla rının editörlüğünü yapmıştır. Çalışma alanları arasında kamu yönetiminde reform, siyaset-bürokrasi ilişkisi, kamu politikası ve yerel yönetimler bulunmaktadır. Odaklandığı konular üzerinde ulusal ve uluslararası dergi ve kitaplarda çok sayıda makalesi yayımlanmıştır.
Özer KÖSEOĞLU
2009’da Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı’nda doktora öğretimini tamamlamıştır. Sakarya Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Yönetim Bilimleri Anabilim Dalı’nda 2004’te araştırma görevlisi, 2009’da yardımcı doçent olarak çalışmış ve 2015’ten bu yana da doçent olarak görev yapmaktadır. Kamu yönetimi reformu, kamu politikaları analizi, sosyal medya, performans yönetimi ve stratejik planlama, kamu değeri yönetimi alanlarında çeşitli ulusal ve uluslararası yayınları bulunmaktadır.

Ataner Yüce
Ataner Yüce
Ataner Yüce, 1947 yılında Mersin'de doğdu ..Kayseri'de İlk, Orta ve Lise tahsilini tamamladıktan sonra Ankara'da üniversite tahsilinden sonra, 1971 yılında TRT Erzurum Haber Müdürlüğü'nde göreve başladı.1973 yılında Ankara TRT Haber Dairesi Başkanlığı'na atandı. Burada TV Haberleri Müdürlüğü'nde 1984 yılına kadar çalıştı..1984 yılında İstanbul TRT Haber Müdürlüğü'nde 1992 yılına kadar çalıştıktan sonra emekli oldu ve uzun süre özel sektörde çeşitli TV Kanallarında çalıştı.
http://www.uhahaberajansi.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir