Türkiye

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde Üst Kademe Yöneticiler -3-

ÜST KADEME KAMU YÖNETİCİLİĞİNE İLİŞKİN MODELLER
Kamu politikalarındaki rolleri açısından üst kademe yöneticiler üç sisteme dayalı olarak yönetilir: (1) Tarafsız atamalara dayanan İngiliz modeli, (2) üst kademedekilerin ve/veya politika danışmanlarının atamalarının çoğunun siyasal kontrole dayandığı model ve (3) üst kademe kamu hizmetinin parti üyeliğine dayalı olarak siyasallaştığı model.
Tarafsız atamalara dayanan modelde üst kademe kamu yöneticiliğine büyük ölçüde liyakat esasına göre atama yapılır. Bu modele genel olarak “liyakat sistemi” adı da verilir. İkinci modelde ilk modelin tersine politik atamalara geniş bir alan bırakılmıştır. Bu modele ABD’den örnek verilebilir.
ABD’de uzun yıllar uygulanan ganimet sisteminin ardından günümüzde de çok sayıda kadroya başkanlar doğrudan atama yapabilmektedir. Bu modelde de üst kademe yöneticilik için belirli şartlar aranmaktadır. Son modelde ise üst kademe yöneticilerin atanmasında özel şartlara bakılmadan, daha çok sadakat ilkesine göre atamalar yapılmaktadır.

Bu tür atamalara sadece gelişmekte olan ve personel sistemi kurumsallaşmamış ülkelerde değil zaman zaman gelişmiş ülkelerde de rastlanmaktadır.

Başka bir tasnife göre üst kademe kamu yöneticiliği “kariyere dayalı” ve “pozisyona dayalı” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Fransa, Hindistan, Japonya, Kore, Malezya ve İspanya gibi ülkelerde uygulanan kariyere dayalı üst kademe kamu hizmetine atanma, kariyerine yeni başlayanlar için akademik başarı kriterine göre üniversite mezunlarının katılacağı rekabetçi sınavlar yoluyla olmakta, halihazırda çalışan kamu görevlileri için ise kariyerlerinin erken dönemlerinde gerçekleşmektedir. Bu nedenle “kariyere dayalı üst kademe kamu hizmeti pozisyonları” dışarıya kapalı adeta bir “adacık” gibidir.
Mezunları üst kademe kamu yöneticisi olan Fransa’daki Ulusal Yönetim Okulu’na (Ecole Nationale d’Administration, ENA) katılanların yarısı 24 yaş ortalaması bulunan üniversite mezunlarından oluşmaktadır.
Kariyer sistemi ortak bir üst kademe kamu hizmeti ve değerler seti geliştirilmesine ve devletin farklı kurumlarında görev yapan üst düzey yöneticiler arasında iyi bir iletişimin oluşmasına katkı sağlar. Ancak güvenceli kariyer yapısı kamu yönetimi dışından ya da kamu görevlisi olup da yüksek performans gösterenler arasından aday seçimine imkan vermeyerek kapalı bir yapı oluşturduğundan önemli bir dezavantaja sahiptir. Ayrıca dışa kapalılık zaman içinde toplumdan da uzaklaşma gibi bir sorunu beraberinde getirir.
Ortak sosyoekonomik ve kültürel özelliklere sahip olan bir grubun yöneticilik mesleğinde bulunması nedeniyle toplumun geniş kesimleri üst kademe bürokratik pozisyonlarda temsil edilememektedir.
ABD, Avustralya, Belçika ve Hollanda gibi ülkelerde görülen “pozisyona dayalı üst kademe kamu hizmeti”ne ise profesyonel yeterliliğini ve yöneticilik becerilerini önceden gösteren kişiler politik tercihe dayalı olarak atanmaktadır.
Bu nedenle kariyer sistemine dayalı olarak atananlara göre daha tecrübeli kişiler seçilmektedir. Bu kadrolar sadece farklı kurumlarda çalışan mevcut kamu görevlilerine değil özel sektörden gelecek olanlara da açıktır. Sisteme yeni katılanlar daha önce çalıştıkları kurumlardaki tecrübelerini ve edindikleri kültürü de aktardıklarından kurumların yenilenmesine ve değişime adaptasyonuna yardımcı olurlar.

Bununla birlikte bu sistemin patronaj atamalarının yapılmasına imkan vermesi ve yöneticilerin uzun süre birlikte çalışmamaları nedeniyle bir ortak yönetim kültürü geliştirememeleri gibi dezavantajları vardır.

Özellikle 1980’lerden sonra devletlerin giriştiği kamu yönetimi reformlarında hem yönetim teknikleri (insan kaynakları yönetimi, kalite yönetimi, performans yönetimi gibi) hem de yöneticilik tecrübesinin piyasadan kamu yönetimine aktarılması yönünde bir eğilim ortaya çıkmıştır. Bunun sonucunda özel sektördeki başarılı yöneticiler kamuda üst kademe yöneticilik pozisyonlarına daha sık getirilmeye başlanmıştır.
Belirtmek gerekir ki iki sistemde de personel seçimi liyakate dayalıdır. Kariyer sisteminde rekabet yoğundur ve giriş sınavına katılanlardan çok az bir kısmı üst kademe kamu hizmeti kadrolarına atanır. Pozisyona dayalı sistemde ise personel seçimi belirli kriterlere dayalı olarak içinde mülakat ve sınavları barındıran bir süreç sonucunda aşamalı olarak yapılır.
Günümüzde OECD ülkelerinin çoğunda üst kademe yöneticilerinin istihdamına merkezi bir kurum müdahil olmamaktadır. Ülkelerin çok azında işlevsel bir üst kademe yönetici sistemi bulunmaktadır. Belirli standart prosedürler bulunsa da üst kademe yöneticilerin istihdamı genellikle desantralize edilmiştir. Açıkça bir üst kademe kamu hizmeti sistemi bulunmadığı durumlarda bile yöneticiler için özel istihdam koşulları vardır. (devam edecek)

***

Mehmet Zahid SOBACI
Uludağ Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde öğretim üyesi olan Mehmet Zahid Sobacı 2011’de Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nden mezun oldu. Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Anabilim Dalı’nda yüksek lisansını (2005) ve doktorasını (2009) tamamladı. 2002-2010 arasında Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nde araştırma görevlisi olarak görev yaptı. Aynı Üniversite’de 2011-2013 arasında yardımcı doçent olarak çalışan Sobacı 2013’te doçent oldu. İdari Reform ve Politika Transferi ve Kamu Yönetimi: Teori ve Uygulama adlı kitapları bulunan Sobacı Kamu Yönetiminde Paradigma Arayışları, Kamu Politikası: Teori ve Uygulama, E-Devlet: Kamu Yönetimi ve Teknoloji İlişkisinde Güncel Gelişmeler, Social Media and Local Governments: Theory and Practice ve E-Parliament and ICT-Based Legislation kitapla rının editörlüğünü yapmıştır. Çalışma alanları arasında kamu yönetiminde reform, siyaset-bürokrasi ilişkisi, kamu politikası ve yerel yönetimler bulunmaktadır. Odaklandığı konular üzerinde ulusal ve uluslararası dergi ve kitaplarda çok sayıda makalesi yayımlanmıştır.
Özer KÖSEOĞLU
2009’da Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı’nda doktora öğretimini tamamlamıştır. Sakarya Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Yönetim Bilimleri Anabilim Dalı’nda 2004’te araştırma görevlisi, 2009’da yardımcı doçent olarak çalışmış ve 2015’ten bu yana da doçent olarak görev yapmaktadır. Kamu yönetimi reformu, kamu politikaları analizi, sosyal medya, performans yönetimi ve stratejik planlama, kamu değeri yönetimi alanlarında çeşitli ulusal ve uluslararası yayınları bulunmaktadır.

Ataner Yüce
Ataner Yüce
Ataner Yüce, 1947 yılında Mersin'de doğdu ..Kayseri'de İlk, Orta ve Lise tahsilini tamamladıktan sonra Ankara'da üniversite tahsilinden sonra, 1971 yılında TRT Erzurum Haber Müdürlüğü'nde göreve başladı.1973 yılında Ankara TRT Haber Dairesi Başkanlığı'na atandı. Burada TV Haberleri Müdürlüğü'nde 1984 yılına kadar çalıştı..1984 yılında İstanbul TRT Haber Müdürlüğü'nde 1992 yılına kadar çalıştıktan sonra emekli oldu ve uzun süre özel sektörde çeşitli TV Kanallarında çalıştı.
http://www.uhahaberajansi.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir