Sağlık & Yaşam

Bile bile lades

Sosyal medyada yalan yanlış pek çok haber yer alıyor. Gerçek olmadığını bilsek de sırf dünya görüşümüzle örtüştüğü için bazı haberlere inanabiliyoruz. Psikologlar, bunun “sürü psikolojisiyle” ilintili olduğu görüşünde.

“Bilhassa sosyal kimliğimiz, bir şeye inanmamızı ya da onu reddetmemizi sağlıyor.” New York Üniversitesi’nde Sosyal Psikoloji, Algı ve Nöroloji Profesörü olarak görev yapan Jay van Bavel, 20 Şubat 2018 tarihli “Trends in Cognitive Sciences” (Bilişsel Bilimlerde Trendler) adlı bilim dergisinde yayınlanan makalesinde bu tezi ileri sürüyor.

Prof. Dr. van Bavel, “fake news” olarak adlandırılan yalan haberlere, bazı insanların doğru olmadığını bildiği halde inanmasının nedenini de bu varsayımdan yola çıkarak açıklıyor: “Çünkü bu haberler, kendi dünya görüşüyle örtüşüyor. Zira birey olarak takdir edilme isteği, söz konusu bilginin doğrulundan çok daha önemli.

Aidiyet duygusu faktörü

ABD’li bilim insanına göre nöroekonomi, değer yargılarımızın nasıl oluştuğunu anlamaya giderek daha da yaklaşıyor. Nörobilim, ekonomi, psikoloji, mühendislik gibi birbirinden farklı alanları bir araya getiren disiplinlerarası bir bilim dalı olan nöroekonomi, verilen kararlar ile aynı anda insan bünyesinde gerçekleşen biyolojik süreçler arasında bir bağlantı kurmayı amaçlıyor.

İnsandaki değerler manzumesinin oluşumunda belirli bir gruba aidiyet duygusunun da belirleyici olduğunu kaydeden Prof. Dr. Jay van Bavel, sözlerini şöylesürdürüyor: “Bizim için önemli olan ve dünyada bize yardımcı olan şeyleri seçiyoruz. Bu seçim, sabah okuduğumuz gazeteden kahvaltıda ne yediğimize kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.”

“Kimliğe dayalı inanç modeli” adını verdiği bu durumun etkilerini ise van Bavel şöyle açıklıyor: “Seçtiğimiz taraf, bizim bir aidiyet duygusu kazanmamızı sağlıyor. Aynı zamanda kendimizi değerli olarak hissetmemize yardımcı oluyor. Bu aidiyet duygusunun iyice pekişmesiyle dünyayı algılama şeklimiz de değişiyor. Bu durumda çok güvenilir ve saygın bir haber kaynağının yazdıkları bile, eğer başka bir gruba aitse bizim için fazla bir önem arz etmeyebiliyor. Araştırmacı gazetecilik ve yüksek habercilik standartları gibi unsurlar da bu noktada pek işe yaramıyor.”

Sürüden ayrılınca bakış açısı değişiyor

Ancak belirli durumlarda insanların görüşlerini değiştirmesi de mümkün: Eğer kişi, “sürünün dışında” bırakılarak tek başına bilgi edinmek ve değerlendirmek zorunda kalırsa, bakış açısında farklılıklar oluşabiliyor.

Örneğin bazı ülkelerde yargı sisteminin bir parçası olan bağımsız jüri üyeleri seçilirken, hiçbir grup, parti ya da sosyal oluşuma üye olmamasına özen gösteriliyor. Bu kişiler, dava konusunu ve ilgili şahısları her türlü önyargıdan yoksun ve grup baskısından bağımsız olarak değerlendirip karar veriyor. Bilinçli olarak sürüden ayrı tutulanlar, bilgilerin doğru olup olmadığını daha eleştirel sorguluyor.

“Bahse var mısın?” Prof. Dr. Jay van Bavel, insanlara son olarak bu kilit soruyu soruyor ve ekliyor: “Eğer her yalan haberin bir fiyat etiketi olsaydı ve insanlar her haber için belirli bir miktar para ödemek zorunda olsaydı, ince eleyip sık dokurlardı. Yani bir haberi alıp kullanmadan veya yaymadan önce doğruluk payını titizlikle sorgularlardı.”

Fabian Schmidt

© Deutsche Welle, UHA HABER

Ataner Yüce
Ataner Yüce
Ataner Yüce, 1947 yılında Mersin'de doğdu ..Kayseri'de İlk, Orta ve Lise tahsilini tamamladıktan sonra Ankara'da üniversite tahsilinden sonra, 1971 yılında TRT Erzurum Haber Müdürlüğü'nde göreve başladı.1973 yılında Ankara TRT Haber Dairesi Başkanlığı'na atandı. Burada TV Haberleri Müdürlüğü'nde 1984 yılına kadar çalıştı..1984 yılında İstanbul TRT Haber Müdürlüğü'nde 1992 yılına kadar çalıştıktan sonra emekli oldu ve uzun süre özel sektörde çeşitli TV Kanallarında çalıştı.
http://www.uhahaberajansi.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir