Türkiye Yorum

AK Parti ve Türkiye’nin Değişen Güvenlik Asabiyesi

AK Parti on sekizinci yaşını kutluyor. Geçtiğimiz on sekiz yıl boyunca AK Parti modern Türkiye siyasi hayatını belki de başka hiçbir partinin tarihte yapamadığı kadar etkiledi. İç siyasette yaşanan köklü dönüşümün yanı sıra Türkiye’nin dış ve güvenlik siyasetinde de geçtiğimiz on sekiz yıl boyunca büyük dönüşümler ve kırılmalar tecrübe edildi ve hala edilmeye devam ediliyor. AK Parti söz konusu dönüşüm ve kırılmaların hem öznesi ve…

SETA Güvenlik AraştırGüvenlik Araştırmaları Direktörümaları Direktörü Murat YEŞİLTAŞ

AK Parti on sekizinci yaşını kutluyor. Geçtiğimiz on sekiz yıl boyunca AK Parti modern Türkiye siyasi hayatını belki de başka hiçbir partinin tarihte yapamadığı kadar etkiledi. İç siyasette yaşanan köklü dönüşümün yanı sıra Türkiye’nin dış ve güvenlik siyasetinde de geçtiğimiz on sekiz yıl boyunca büyük dönüşümler ve kırılmalar tecrübe edildi ve hala edilmeye devam ediliyor. AK Parti söz konusu dönüşüm ve kırılmaların hem öznesi ve muhatabı hem de hedefi oldu.

AK Parti iktidara geldiği yıllarda ulusal, bölgesel ve küresel sistem ağır bir güvenlik kriziyle karşı karşıya kalmıştı. Ulusal ölçekte 1990’ların ağır terörle mücadele politikalarının ve etrafı düşmanlarla çevrili içe kapanmacı güvenlik söylem ve pratiklerinin etkisi halen devam ediyordu. Terörle mücadele ve aşırı güvenlikleştirilmiş iç ve dış politika orduya siyaset arenasında muazzam bir manevra alanı sağlarken aynı zamanda rejimin bekçisi sıfatıyla orduya siyaseti dizayn edecek bir yetki, güç ve toplumsal kabul sağlıyordu. Siyaset ordunun özne olduğu sözde siyasal alan içinde hayatta kalma mücadelesi veriyordu. Bu kurumsal çarpıklık ve anti-siyasal kamusal düzen Türkiye’nin güvenlik siyasetinde orduyu özne konumuna getirmiş, sivil-asker ilişkilerinin demokratik denetimini ya da demokratikleşmesini ise imkansız kılmıştı.

Bu dönemin en büyük meydan okumaları, “ordunun göreve çağrıldığı” sözde sivil Cumhuriyet mitingleri, AK Parti’ye yönelik kapatma davası, bizatihi ordunun özne olduğu e-muhtıra ve en nihayetinde yerleşik nizamın aygıtları tarafından organize edilen anti-AK Parti ve anti-muhafazakar kamusal söylemin dolaşıma sokulmuş olmasıydı.

Bu dönemde AK Parti anti-güvenlikçi söylem ekseninde siyaset yapmaya çalışırken kendisi ağır bir güvenlik söyleminin hedef tahtasına yerleştirilmişti. Ne var ki bütün meydan okumalardan başarılı bir sınav vererek geçmeyi başarabildi. Özellikle güvenlik siyasetinin demokratikleştirilmesi söz konusu meydan okumaların aşılmasında büyük rol oynadı. Ulusal ve küresel ölçekte 11 Eylül sonrasında ağır bir güvenlik iklimi söz konusu olduğu yıllarda AK Parti liderliği eşliğinde Türkiye güvenlik-özgürlük denkleminde dengeyi sağlayan bir ülke görüntüsü çizdi. Özellikle Kürt meselesine getirilen yeni bakış açısı, ordunun konumunun demokratikleştirilmesi ve siyasetin sivilleştirilmesi bu dönemin anti-güvenlikçi politikalarının temel sütunları olarak yükseldi.

 

ReklamGeleneksel sorunların anti-güvenlikçi siyasetle aşmaya çalışan çözüm siyaseti, ticareti merkeze alan yeni bir bölgeselcilik tasavvuru ve ikili ilişkilerde yeni tarz siyaset AK Parti’nin Ortadoğu eksenli bölgesel siyasete nasıl cevap verdiğini gösterir nitelikte örnekler arasına girdi. Bu dönemde Suriye’nin uluslararası sisteme yeniden kazandırılması, Irak’ın yeniden yapılandırılmasında Türkiye’nin oynadığı rol, İran’ın normalleştirilmesi ve diğer komşularla ilk defa tecrübe edilen bütün siyasi süreçler AK Parti’nin yeni bölgesel güvenlik asabiyesinin yapı taşlarını oluşturdu.

Türkiye bu dönemde iki açıdan önemli hale geldi. Bir taraftan yeni küresel güvenlik sisteminin en kritik oyuncularından biri haline dönüşürken öte yandan da küresel ötekileştirici söylemin hem hedefi hem de muhatabı olarak öne çıktı. Bu dönemde sık sık Türkiye’nin İslam dünyası özellikle de Ortadoğu için “model ülke” olarak gösterilmesi bu bakış açısının bir sonucu olarak düşünülebilir.

Nihayetinde AK Parti liderliğindeki Türkiye içine doğduğu güvenlik krizlerine geleneksel cumhuriyetçi güvenlik asabiyesini dönüştürerek cevap üretti. İçeride demokratik bir ulus-devlet yorumu etrafında anti-güvenlikçi bir siyaset, bölgede normatif bir üst kimlik olarak medeniyet ve kültür etrafında yeni bir bölgesel düzen ve küresel sistemde Türkiye’nin konumunu yeniden yorumlayan yeni bir dış politika. Büyük ölçüde Arap devrimlerine kadar geçen sürede bu siyaset başarılı oldu. Ancak Arap devrimleri tek başına olmasa da AK Parti’nin ve Türkiye’nin yeni bir güvenlik asabiyesine geçişini beraberinde getirdi ya da zorunlu kıldı.

Yeni güvenlik asabiyesi

Arap devrimleri belki ilk yıllarında AK Parti’nin sahip olduğu güvenlik ve dış politika asabiyesinin tatbik imkanı bulması açısından önemli fırsatlar sunuyordu. Ne var ki Arap devrimleri bir imkan olmaktan ziyade Türkiye’nin güvenliğin merkezde olduğu yeni bir iç ve dış güvenlik asabiyesinin oluşmasına neden oldu.

Ulusal ölçekte anti-güvenlikçi siyaset PKK, DEAŞ ve FETÖ terörü sayesinde yeniden güvenlikçi siyasete dönmek zorunda kalırken, bölgesel ölçekte Arap devrimlerini takiben yaşanan yeni çatışma dinamikleri askeri gücün yeniden keşfine ve kullanımına olanak sağladı. 2015 yılı çözüm sürecinin sona ermesi ve hendek terörüyle terörizmle mücadelede yeni bir güvenlik stratejisinin ortaya çıkmasını sağlarken, 15 Temmuz darbe girişimiyle de askeri imkanın gerçek potansiyeli ortaya çıktı. PKK ve DEAŞ terörünün içeride minimize etmeyi başaran bu yeni güvenlik siyaseti bölgede ise Türkiye’yi özellikle de Suriye ve Irak’ta gerçek bir oyuncu haline dönüştürdü. Küresel ölçekte ise Türkiye’nin dış ve güvenlik politikalarında özerk bir aktör olma halini pekiştirmesine olanak sağlayacak yeni bir durumun oluşmasına kapı araladı.

Ancak gerek yeni bölgesel güvensizlik kuşağı ve dönemi gerekse de küresel sistemdeki yeni belirsizlik durumu Türkiye ve AK Parti’yi direnç/direniş eksenine itti. Bu direnç ve direniş ekseni, içerde güvenliği merkeze yerleştiren siyasal bir söylemin yeniden doğmasına zemin hazırlarken, bölgede dış politikaya daha az askeri siyasete ise daha fazla alan açtı. Küresel sistemde ise Türkiye’nin otonomi ve özerklik arayışını daha yapısal bir zemine kaydırmış oldu. Bugün Türkiye’nin uluslararası ilişkilerindeki ağırlıklı meseleler güvenlik bu siyasetin merkezinde ise ağırlıklı olarak Milli Savunma Bakanlığının yer alıyor olması bu açıdan bir tesadüf değil.

Şimdi AK Parti liderliğindeki Türkiye bu direniş ekseninde hayatta kalma ve Türkiye’nin uluslararası siyasetine yeniden yön vererek yeni bir güvenlik ve dış politika asabiyesi oluşturmak zorunda. Bu yeni güvenlik ve dış politika asabiyesi öncelikle kapsayıcı bir norma, gerçekçi bir güç imkan ve kapasite inşasına ve uzun dönemli stratejik bir yol haritasına ihtiyacı var.

Bunu yapabilecek tecrübe ve birikim ise AK Parti’de mevcut.

[UHA Haber, 24 Ağustos 2019]

Murat Yeşiltaş

Güvenlik Araştırmaları Direktörü
Dr. Murat Yeşiltaş lisans ve yüksek lisans eğitimini sırasıyla 2003 ve 2009 yıllarında Sakarya Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde tamamlamıştır. 2012 yılında ise ‘Türkiye’yi Konumlandırmak: Jeopolitik Zihniyet ve Türkiye’de Ordu’ adlı doktora teziyle Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Doktora derecesini almıştır. Murat Yeşiltaş 2008-2009 yılları arasında Lancaster Üniversitesi Avrupa Çalışmalar ve Uluslararası Politika bölümlerinde misafir araştırmacı, 2010-2011 yılları arasında ise Virginia Teknik Eyalet Üniversitesi Hükümet ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nde misafir öğretim üyesi olarak görev almıştır. Halen Sakarya Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde doçent olarak çalışmakta olup;Türkiye’nin Ortadoğu Politikası, Eleştirel Jeopolitik, Siyasi Coğrafya ve Karşılaştırmalı Dış Politika Analizi konularında lisans ve yüksek lisans dersleri vermektedir.

ANKARA, UHA HABER AJANSI

Tuba Nur TÜRKELİ
Tuba Nur TÜRKELİ
Tuba Nur Türkeli 24.08.1989 yılında Almanya'nın başkenti Berlin kentinde dünyaya geldi. Liseye kadar Almanya'da okudu. 2009-2013 yılları arasında Lisans eğitimini Kocaeli Üniversitesi'nin İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'nde Uluslararası İlişkiler bölümünde gerçekleştirdi. 2014-2017 yılları arasında Yüksek Lisans eğitimini Almanya'nın Nürnberg kentinde Friedrich-Alexander-Üniversitesi'nin Beşeri/Sosyal Bilimler ve Teoloji Fakültesi'nde uzmanlık alanı olarak Siyaset Bilimini seçtiği Ortadoğu Çalışmaları bölümünde tamamladı. Çeşitli kuruluşlarda mesleğiyle ilgili staj ve çalışma imkanı buldu. NSU terör örgütüyle ilgili yaptığı, haber ve araştırmaları birçok medyada yayınlandı. Bir dönem T.C Berlin Büyükelçiliği'nde de staj yaptı. Anadil seviyesinde Almanca ve iyi derecede İngilizce biliyor.
http://(UHA)%20Uluslararası%20Haber%20Ajansı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir