Türkiye

ABD’de Kamu Personel Sisteminde İstihdam Modelleri -7-

ABD’de federal düzeyde kamu personeli polis ve asker gibi üniformalı kadrolardaki pozisyonlar hariç (uniformed service) federal yönetimin yürütme, yargı ve yasama erklerindeki tüm atanmış pozisyonlarını kapsamaktadır.
Kamu personeli “rekabetçi kadrolar” (competitive service), “istisnai kadrolar” (excepted service) ve “üst düzey yönetici kadroları” (senior executive service) olmak üzere üç şekilde istihdam edilmektedir.
Rekabetçi Kadrolar
Federal kamu personel sistemi liyakati esas alarak nitelikli insanları işe almak ve performansına dayalı olarak işine davam ettirmek ve terfiini sağlamak için dizayn edilmiştir. Bu nedenle çoğu atanmış federal kamu görevlisi rekabetçi kadrolarda yer almaktadır.
“Rekabetçi kadro” kamu personelinin Personel Yönetim Ofisi (Office of Personnel Management, OPM) tarafından yönetilen yazılı bir sınavdan geçtikten sonra veya ilgili kurum tarafından ortaya koyulan ve OPM tarafından
onaylanan belirli seçim kriterlerini (mesleki bilgi ve eğitim, tecrübe, eğitime dair koşullar gibi) karşıladıktan sonra kadroya atanmasıdır.
Rekabetçi kadrolar birkaç istisna dışında yürütme erkindeki tüm kamu personelini kapsamaktadır. Kanunla rekabetçi kadro dışında bırakılan pozisyonlar, üst düzey yönetici kadrosundaki pozisyonlar ve Senatonun onayını (

confirmation) gerektiren adayların atandığı pozisyonlar rekabetçi kadro dışında bırakılmıştır. Ayrıca rekabetçi kadro yürütme erkinde olmayan ama kanunla özellikle rekabetçi kadroya dahil edilen pozisyonları ve yine kanunla eklenen Kolombiya Bölgesi Yönetimi’ndeki kamu personelini de içermektedir.

ABD’de yakın zamanda rekabetçi kadro sistemi desantralize edilmiş, personel istihdamında sınav dışındaki yollara yönelim artmıştır. Bunun temel sebebi OPM sisteminin artık farklılaşan ve karmaşıklaşan kurum ihtiyaçlarını karşılayamaması ve kurumların profesyonel olarak daha eğitimli ve standart sınavlarla değerlendirilemeyecek çalışanlara (avukat, biyolog, mühendis, bilgisayar uzmanları gibi) ihtiyaç duymalarıdır. Böylece her bir kurum OPM’nin yönlendirmesi olmaksızın kendi personelini işe almaya başlamış ve sınavlar daha az ortak yapılır hale gelmiştir.

1952’de federal düzeyde çalışanların yüzde 86’sından fazlası rekabetçi kadro çerçevesinde işe alınan kamu görevlilerinden oluşurken 1996’da bu oran yüzde 54’e düşmüştür.

İstisnai Kadrolar
“İstisnai kadro” rekabetçi kadro veya üst düzey yönetici kadrosu dışında kalan pozisyonlardır. İstisnai kadronun ortaya çıkma nedeni ABD’de federal yönetimde kanun, başkan veya OPM tarafından rekabetçi kadro dışına çıkarılan pozisyonların ve istisnai olarak personel alabilen federal kurumların bulunmasıdır. Tablo
1’de istisnai olarak personel alabilen kurumlar gösterilmektedir.
Bu kurumlar rekabetçi kadroya ilişkin prosedüre tabi olmaksızın kendi işe alma sistemine dayalı
olarak personel istihdam ederler.

TABLO 1. ABD’DE İSTİSNA KADROLARLA PERSONEL ALABİLEN KURUMLAR

ABD Merkez Bankası, ABD Merkezi Haberalma Teşkilatı, ABD Federal Araştırma Bürosu, Ulusal Güvenlik Teşkilatı, Kongre Kütüphanesi, ABD Posta Hizmetleri, Savaş Gazileri Bakanlığı

Kanun, Başkan veya OPM tarafındab belirli pozisyon ve kurumların istisna tutulmasının temel sebebi rekabetçi kadrolar için geçerli olan standartları ve aranılan nitelikleri ölçmek için uygulanan sınavın bu tarz pozisyonlar için uygulanamaması veya bu pozisyonları dolduran kişilerin doğası gereği kurumlarda politika belirlemeye yönelik sorumluluklarının olması ve karar verici pozisyonundaki kişilerle yakın ilişki ve gizlilik gerektiren görevleri yerine getirmeleridir.
İstisnai kadrolara atananların yaklaşık yüzde 3’ü liyakatten başka gerekçelerle veya liyakatin yanı sıra ek gerekçelerle atanır. Bu kadrolar ABD’de başkanın politika yapma pozisyonları veya siyaseten hassas makamlar için kendi görüşüyle uyumlu kişileri seçmesine imkan vermektedir.
Bu atamalar genel olarak üç türlüdür:
•Kanun Tarafından Verilmiş Başkan Atamaları: Bakanlar Kurulu ve Bakanlar Kurulu altında çalışan yetkililer; büyükelçiler, çeşitli kurul ve komisyon üyeleri
•Bakanlar Kurulu ve Bakanlar Kurulu Altı (Subcabinet) Makamlara Yapılan Çizelge C Atamaları: Bu makamlar politika belirlemeye yönelik sorumluluk veya gizlilik gerektiren pozisyonlardır (Yönetici asistanları, özel yardımcılar ve özel sekreterler gibi).
•Rekabetçi Kamu Personelinin Üst Düzey Yöneticilerine Yapılan Kariyer Dışı Yönetici Görevlendirmeleri: Başkanlık programlarının savunulmasına büyük ölçüde dahil olan veya politika yapım sürecine katılan kamu görevlileridir.
İstisnai kadrolar başkan ve yönetimine siyasal patronaja dayalı atama yapma imkanı vermektedir.
Geleneksel liyakat sisteminin dışında tutulan en görülür istisnai kadro atamaları ABD başkanının Kongrenin onayını alarak federal hiyerarşi içerisindeki en üst düzey pozisyonları doldurmak için yaptığı atamalardır.
Üst Düzey Yönetici Kadroları “Üst düzey yönetici kadrosu” 1978’de kabul edilen “Kamu Personeli Reform Kanunu” ile oluşturularak 1979’da uygulanmaya başlamıştır.
ABD’de üst düzey yönetici kadrosu Kamu Personeli Reform Kanunu’nun temel hedeflerinden biri olan güçlü bir uzmanlığa, kamu hizmeti değerlerine ve yönetime dair geniş bir perspektife sahip üst düzey yönetici sınıfı oluşturma hedefinin bir yansımasıdır.
Bu Kanun üst düzey yönetici kadrosunu tüm üyelerinde aynı yönetici niteliklerinin arandığı farklı bir personel sistemi olarak oluşturmuştur.
Üst düzey yönetici kadrosu devletin yönetici kadrosunu geliştirmeyi, liderlik ve yöneticilik tecrübesine sahip yetkin bir üst düzey yönetici kadrosu seçmeyi, bireysel ve örgütsel performanslarından yöneticileri hesap verebilir tutmayı amaçlamaktadır.
Üst düzey yönetici kadrosu başkan tarafından atanan en üst yöneticilerin altındaki önemli pozisyonları işgal eder. Bu nedenle en üst düzey yöneticiler ile federal yönetimin geri kalan çalışanları arasında köprü işlevi görür. Bu yöneticiler
yaklaşık 75 federal kurumda hemen hemen her türlü yönetim faaliyetini yürütür ve kontrol eder.
ABD’de üst düzey yönetici kadrosu bir kurumda Genel Çizelge’nin15. derecesinin üstündeki (GS-15) yönetim, gözetim ve politika belirleme pozisyonları ile Yönetici Çizelgesi’ndeki 4. ve 5. düzeydeki pozisyonlara veya bu pozisyonlara eşit mesafede olan, Kongrenin onayı olmadan başkan tarafından yapılan bir atamayla doldurulması gerekmeyen pozisyonlardan oluşur.
ABD’de üst düzey yönetici kadrosu “genel kadro” ve “kariyer tahsisli kadro” olmak üzere iki tür kadroyu kapsar. “Kariyer tahsisli kadro” hükümetin tarafsızlığını veya halkın hükümetin tarafsızlığına dair inancını sağlama amacı olan pozisyonlardır.

Bu kadrolara mutlaka kariyer çalışanları atanır. Kariyer tahsisli kadroların yönetim veya kurumun başlıca politikalarının belirlenmesi veya bu politikaların savunulmasına müdahil olma gibi bir sorumluluğu bulunmaz. Gündelik işler üzerinde yoğunlaşır. Bu kadrolar çözüm ve temyiz, denetim ve teftiş, sözleşme yönetimi ve ihale, hibe yönetimi, denetim ve güvenlik meseleleri ile vergi yükümlülüğü gibi mesleki disiplinlerden gelen pozisyonları kapsar. “Genel kadrolar” ise kariyer, kariyer dışı ve süreli atananlar tarafından doldurulabilen kariyer tahsisli kadrolar dışındaki pozisyonlardır.

Üst düzey yönetici kadrolarında dört temel atama şekli vardır:
•Kariyer Atamaları: Bu tarz atamalar ilgili kurumun liyakate dayalı işe alma süreçlerine göre yapılmakta ve Nitelikler Değerlendirme Kurulu’nun (Qualifications Review Board) onayladığı yönetici niteliklerini taşımak zorundadır. Kariyer atamaları genel kadroya veya kariyer tahsisli kadroya yapılabilir.
•Kariyer Dışı Atamalar: Her seferinde OPM tarafından onaylanması gereken atamalardır. Bu pozisyona atanan bir görevlinin ayrılması durumunda atamaya yetkili kurumun OPM’ye dönmesi gerekmektedir. Atamalar sadece genel
kadroya yapılabilir. Kariyer dışı atamalar ilgili kurumun üst düzey yönetici kadroları payının yüzde 25’ini geçemez. Ayrıca tüm federal yönetim düzeyinde üst düzey yönetici kadrolarının sadece yüzde 10’u kariyer dışı atamalar ile
doldurulabilir.
Sınırlı Zamanlı Atamalar: Üç yıla kadar yapılan ve süresi bittiğinde bir daha yenilenmeyen atamalardır. Bu atamalar özel bir proje gibi işin doğası gereği sonlanacak üst düzey yönetici genel kadrolarına yapılmak zorundadır.

•Sınırlı Acil Durum Atamaları: On sekiz aya kadar olan ve süresi bittiğinde bir daha yenilenmeyen atamalardır. Bu atamalar gerçek ve beklenmedik bir ihtiyacı karşılamak için acil olarak doldurulması gereken üst düzey yönetici genel kadrolarına yapılır. Sınırlı atamaların toplam sayısı tüm federal yönetimdeki üst düzey yönetici kadrolarının yüzde 5’ini aşamaz. (devam edecek)

***

Mehmet Zahid SOBACI
Uludağ Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde öğretim üyesi olan Mehmet Zahid Sobacı 2011’de Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nden mezun oldu. Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Anabilim Dalı’nda yüksek lisansını (2005) ve doktorasını (2009) tamamladı. 2002-2010 arasında Uludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nde araştırma görevlisi olarak görev yaptı. Aynı Üniversite’de 2011-2013 arasında yardımcı doçent olarak çalışan Sobacı 2013’te doçent oldu. İdari Reform ve Politika Transferi ve Kamu Yönetimi: Teori ve Uygulama adlı kitapları bulunan Sobacı Kamu Yönetiminde Paradigma Arayışları, Kamu Politikası: Teori ve Uygulama, E-Devlet: Kamu Yönetimi ve Teknoloji İlişkisinde Güncel Gelişmeler, Social Media and Local Governments: Theory and Practice ve E-Parliament and ICT-Based Legislation kitapla rının editörlüğünü yapmıştır. Çalışma alanları arasında kamu yönetiminde reform, siyaset-bürokrasi ilişkisi, kamu politikası ve yerel yönetimler bulunmaktadır. Odaklandığı konular üzerinde ulusal ve uluslararası dergi ve kitaplarda çok sayıda makalesi yayımlanmıştır.
Özer KÖSEOĞLU
2009’da Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dalı’nda doktora öğretimini tamamlamıştır. Sakarya Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Yönetim Bilimleri Anabilim Dalı’nda 2004’te araştırma görevlisi, 2009’da yardımcı doçent olarak çalışmış ve 2015’ten bu yana da doçent olarak görev yapmaktadır. Kamu yönetimi reformu, kamu politikaları analizi, sosyal medya, performans yönetimi ve stratejik planlama, kamu değeri yönetimi alanlarında çeşitli ulusal ve uluslararası yayınları bulunmaktadır.

Ataner Yüce
Ataner Yüce
Ataner Yüce, 1947 yılında Mersin'de doğdu ..Kayseri'de İlk, Orta ve Lise tahsilini tamamladıktan sonra Ankara'da üniversite tahsilinden sonra, 1971 yılında TRT Erzurum Haber Müdürlüğü'nde göreve başladı.1973 yılında Ankara TRT Haber Dairesi Başkanlığı'na atandı. Burada TV Haberleri Müdürlüğü'nde 1984 yılına kadar çalıştı..1984 yılında İstanbul TRT Haber Müdürlüğü'nde 1992 yılına kadar çalıştıktan sonra emekli oldu ve uzun süre özel sektörde çeşitli TV Kanallarında çalıştı.
http://www.uhahaberajansi.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir