(UHA) Uluslararası  Haber Ajansı

Ermenistan – Azerbaycan, Karabağ sorunu 4. Bölüm

Sorunun Azerbaycan’a vurduğu hasar Ermenistan Cumhuriyeti’nin askeri saldırısı sonucunda Azerbaycan topraklarının yüzde 20’si işgal edildi. İşgal edilmiş Azerbaycan toprakları: Dağlık Karabağ: işgal tarihi – 1988-1992 – yılları, arazisi 4400 metrekare km. – Hankendi, Hocalı, Askeran, Hocavend, Ağdere; dahilŞuşa 08 Mayıs, 1992 yılı. 289 kv km, – bölgelerin yönetim kademesinde değişiklikler yapılmıştır. Laçin bölgesi: işgal tarihi […]

Ermenistan – Azerbaycan, Karabağ sorunu 4. Bölüm
12 Ekim 2017 - 21:41 'de eklendi ve 1179 kez görüntülendi.

Sorunun Azerbaycan’a vurduğu hasar

Ermenistan Cumhuriyeti’nin askeri saldırısı sonucunda Azerbaycan topraklarının yüzde 20’si işgal edildi.
İşgal edilmiş Azerbaycan toprakları:

Dağlık Karabağ: işgal tarihi – 1988-1992 – yılları, arazisi 4400 metrekare km. – Hankendi, Hocalı, Askeran, Hocavend, Ağdere; dahilŞuşa 08 Mayıs, 1992 yılı. 289 kv km, – bölgelerin yönetim kademesinde değişiklikler yapılmıştır.
Laçin bölgesi: işgal tarihi – 18 Mayıs 1992, arazisi – 1840 kv km;
Kelbecerrayonu: işgal tarihi – 2 Nisan 1993, arazisi – 3054 kv km,
Ağdam bölgesi: işgal tarihi – 23 Temmuz 1993, arazisi – 1150 kv km;
Cebrail bölgesi: işgal tarihi – 23 Ağustos 1993, arazisi – 1050 kv km;
Fuzuli bölgesi: işgal tarihi – 23 Ağustos 1993, arazisi – 1390 kv km;
Kubadlı bölgesi: işgal tarihi – 31 Ağustos 1993, arazisi – 802 kv km;
Zengilan bölgesi: işgal tarihi – 29 Ekim 1993, arazisi – 707 kv km.

Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile ilgili görsel sonucu

Tarihi Azerbaycan toprakları olan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti`nın 1, Terter`in 13 ve Kazak`ın 6 köyü halen işgal altında bulunmaktadır.

Askeri saldırı sonucunda 20 binden fazla insan şehit edildi, 50 binden fazla kişi yaralandı ve sakat bırakıldı. Bir milyondan fazla insan 20 yıldan aşkın bir sürede, zor koşullarda yaşayarak Ermenistan’ın Azerbaycanlılara karşı etnik temizlik ve soykırım politikasının kurbanına dönüşmüşlerdir. Onlar yıllardır temel insan haklarından mahrum bırakılmışlardır.

Genel olarak Dağlık Karabağ`da ve genel diğer Azerbaycan topraklarında 890 şehir, köy ve kasaba Ermenilerce işgal edildi.

102 bin konut, 7000 kamu binası yıkıldı, 693 eğitim kurumu, 695 sağlık merkezi, 800 km karayolu, 160 köprü, 2300 km su kemeri, 15 000 km elektrik hattı, 250 000 ha ormanlık alan, 200 000 ha tarla, 464 tarihi anıt ve müze işgal edildi ve yeryüzünden silindi.

Ermenistan’ın işgal ettiği bölgelerde 310`dan fazla sanayi ve inşaat işletmesi kaldı. Aynı zamanda 4 havaalanı, Bakü-Ağdam ve Horadiz-Ordubad demiryolu hatları, Bakü-Hankendi- Nahçıvan doğalgaz hattı vb. işgal altındaki topraklarda bulunmaktadır. Yapılan tahminlere göre, Azerbaycan Cumhuriyeti’ne 60 milyar dolardan fazla hasar vurulmuştur.

Ayrıca Azerbaycan’ın cıva, obsidiyen ve perlit rezervlerinin hepsi, inşaat – kaplama malzemeleri yüzde 35-60`i, orman fonunun yüzde 23, 8`i, su rezervlerinin yüzde 7,8% – i vb. Ermenilerce işgal edildi. Burada 2 sığnak ve 3 koruma alanı, 3 büyük su deposu da bulunmaktadır.

Ülkemizin resmen tanınmış topraklarının yüzde 20’sini askeri tecavüz yoluyla işgal etmiş Ermenistan askeri birlikleri milli kültür anıtlarımızı özellikle, acımadan yoketmişlerdir.

Askeri saldırı sonucu işgal altındaki topraklarda ilk insane yerleşim birimlerinden olmuş ünlü Azık ve Tağlar mağaraları, Karaköpek, Üzerliktepe höyükleri şuanda askeri amaçlarla kullanılarak bilerekten imha edilmektedir . Hocalı, Ağdam, Ağdere, Fuzuli, Cebrail bölgelerinde höyüklerin yanısıra, işgal altında bulunan Şuşa, Laçın, Kelbecer, Kayseri, Zengilan, Fuzuli bölgelerindeki mezarlıklar, türbeler, mezarüstü anıtlar, camiler, tapınaklar, Kafkas Albaniyasına ait anıtlar ve diğer ulusal anıtlarımızı imha edilmektedir.

Şuşa tarihi mimari Koruması`nın topraklarında işgalci haydutlar Aşağı ve Yukarı Gövherağa, Köçerli, Merdinli, Cuma camilerini, dahi besteci Üzeyir Hacıbeyov’un, profesyonel ses sanatının kurucusu Bülbül’ün ev müzelerini, Hurşud Banu Natevan’ın sarayını, Firudin bey Köçerli`nin, Zöhrabbeyovların yalılarını, şair, ressam, bilim adamı Mir Mevsim Nevvab’ın evini ve diğer şehrin doğu mimarisi özelliklerini yansıtan ulusal biçimde yapılmış evleri, buradaki eski mezarlığı, büyük Azerbaycan şairi, Karabağ Hanı`nın veziri Molla PenahVakıfın türbesini, Ağdam’da Penah Han’ın yalısını, Cuma camisini, Laçin ilinde Hamza Sultan ve Sultan Ahmet saraylarını, camileri, tapınakları ve ibadethaneleri, taş anıtları, eski mezarları, höyükleri, tarihi özelliklere sahip yerleşim birimlerini dağıtmış, taşınması mümkün olan maddi kültürel anıtları Ermenistan’a götürmüşlerdir.

İşgal bölgelerinde maddi kültürel anıtlarımızın dağıtılması süreci şimdi de devam etmektedir. İşgalciler geniş çaplı, olmayan profesyonel arkeolojik kazı çalışmaları yapılıyor, höyükler yıkılıyor, talan ettikleri bulguları Ermenistan’a taşıyorlar. Ermeni teröristleri tarafından işgal edilmiş eski Azerbaycan toprakları olan Dağlık Karabağ ve ona bitişik bölgelerde 13 dünya önemli (6 mimarlık ve 7 arkeolojik), 292 ülke önemli (119 mimarlık ve 173 arkeolojik) ve 330 yerel önemli (270 mimari, 22 arkeolojik, 23 bağ, park, anıtsal ve hatıra anıtlar, 15 dekoratif sanat örneği) tarihi ve kültürel anıtları kalmıştır.

Askeri tecavüz sırasında işgal edilmiş Azerbaycan topraklarında 927 kütüphane, 464 tarihi anıt ve müze, 6 devlet tiyatrosu ve konser stüdyosu dağıtılmıştır.

Yerle bir edilmiş müzelerden 40 binden fazla değerli eşya ve nadir sergi Ermenistan`a götürülmüştür. Öyle ki, Kelbecer tarih etnografi müzesi yerlebir edildikten sonra müzenin ender altın ve gümüş takıları, geçen yüzyıllarda dokunmuş halıları Ermenistan’a taşınmıştır.

Şuşa'daki tarih müzesi, ile ilgili görsel sonucu

Şuşa’daki tarih müzesi

Şuşa’daki tarih müzesi, Ağdam`dakı ekmek müzesi, Zengilan`dakı Taş Anıtlar müzesi de aynı kaderi yaşamıştır. Çalınmış ve imha edilmiş bu tarihi, kültürel kaynakların değerini belirlemek, parayla değerlendirmek asla mümkün değildir. Kısacası, Ermenistan Cumhuriyeti “Askeri çatışmalarda kültürel kaynakların korunması hakkında” Lahey Sözleşmesi`nin ve “Kültürel kaynakların yasadışı yolları taşınması hakkında” Paris Sözleşmesi`nin hükümlerini kabaca ihlal ederek Azerbaycan’ın kültürel kaynaklarını yerlebir etmektedir.

Kaynak:

Yakup Mahmudov, Kerim Şükürov “Karabağ – gerçek tarih: gerçekler, belgeler” 2005
ГасановТ.Тяжелыесоциально-экономическиепоследствияоккупацииАрмениейтер-риторийАзербайджана. Баку, 2004.
http://www.azerbaijan.az/portal/Karabakh/Social/socialEconomy_a.html
Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı
Mülteciler ve zorunlu göçmenler;

Ermenistan’ın 1988-1992 yıllarında planlı şekilde gerçekleştirdiği son etnik temizlik politikası sonucunda kendi tarihi topraklarında yaşamış 250 bin Azerbaycanlı bir kişi bile kalmaksızın bu topraklardan göçe zorlanmış ve Azerbaycan’a sığınmak zorunda kalmışlardır.

Dağlık Karabağ ile ilgili görsel sonucu

Aynı zamanda 1990 yılında Orta Asya’dan mülteci olarak Azerbaycan`a sığınmış sayları 50 bin civarında bulunan Ahıska türkü de aynı kaderi yaşamıştır. 1988 yılından başlayarak Azerbaycan’ın ayrılmaz parçası olan Dağlık Karabağ’ın Azerbaycanlıların oturduğu 126 bölgesinden onların zorla göçettirilmesi planı gerçekleştirildi.

İşte bu zaman XX yüzyılın en trajik olaylarından birisi Dağlık Karabağ’da 6 binlik nufusu olan Hocalı kenti Ermeni silahlı kuvvetlerince Sovyet birliklerinin desteğiyle bir gecede yerlebir edildi, 613 kişi sivil vahşice, işkenceyle katledildi, 150 kişi kayıplara karıştı.

Dağlık Karabağ ile ilgili görsel sonucu

Bu kanlı gecede 1000 kişi sakat bırakıldı, 1275 kişiyse içlerinde ihtiyarlar, kadınlar, çocuklar da vardı, rehin alınarak korkunç işkenceler gördü. Ermenistan silahlı birliklerinin 1988 yılından itibaren ülkemize karşı uyguladığı askeri saldırılar sonucunda Azerbaycan topraklarının yüzde 20’si Dağlık Karabağ’ın yanı sıra, onun hemen yanında bulunan 7 bölge işgal edildi, Dağlık Karabağ’ın civar bölgelerinde oturan 600 binden fazla soydaşımız zorunlu göçmen sıfatıyla kendi topraklarından göçetmek zorunda kaldılar ve ülkenin çeşitli bölgelerinde oturmağa başladılar.

Dağlık Karabağ ile ilgili görsel sonucu

Ayrıca cumhuriyetimizin Ermenistanla veya Dağlık Karabağla siniri bulunan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, Ağcabedi, Ağdam, Ağstafa, Füzuli, Terter, Goranboy, Gedebey, Kazah ve Tovuz bölgelerinin sınır yerleşim birimlerinden 100 binden fazla soydaşımız güvenlik açısından kendi evlerinden göçetmek zorunda kalmışlardır. Ayrıca ülkemizde 11 bin kişi “mülteci” statusunu almak niyetinde olan yabançı uyruklu şahıslar mevcuttur. Onların büyük bir kısmını Çeçen uyruklu Rusya vatandaşları, Afganistan, İran, Irak, Filistin’den olan kişiler oluşturmaktadır. Böylece, şu anda Azerbaycan’da bir milyona yakın mülteci, göçmen ve “mülteci” statusunu almak niyetinde olan yabançı uyruklu şahıslar vardır. 1988-1992 yılları arasında Ermenistan’ın askeri saldırısı sonucunda 20 bin Azerbaycanlı öldü, 100 bin kişi yaralandı, 50 bin kişiyse sakat bırakıldı.

İlgili resim

Çatışma sırasında 4852 kişi (54 çocuk, 323 kadın, 410 ihtiyar olmakla) kayıplara karıştı, onlardan 1368 kişi (169 çocuk, 338 kadın, 286 ihtiyar olmakla) esaretten kurtarıldı, 783 kişidense (18 çocuk, 46 kadın, 69 ihtiyar olmakla) bugüne kadar haber alınamadı. Uluslararası Kızılhaç Komitesi verilerine göre 439 kişi rehinken ölmüştür.

İlgili resim

Dağlık Karabağ bölgesinde ve civar bölgelerde Azerbaycan’ın milli kültürel anıtlarına Ermenilerin vurdukları hasarı net hesaplamak mümkün değildir. Çünkü talan ve tahrip edilmiş maddi manevi kaynaklar sadece Azerbaycan’ın değil, aynı zamanda tüm dünya uygarlığının eşsiz kültürel örneklerindendir. İlkin ve tam tespit edilmemiş verilere bakılırsa, manevi psikolojik hasarlarla beraber Azerbaycan ekonomisine 60 milyar ABD doları tutarında hasar vurulmuştur.

Kaynak: Mülteci ve Göçmenlerin İşleri üzere Devlet Komitesi

Esirler, rehineler ve kayıplar;
1 Ocak 2011 tarihine kadar Azerbaycan Cumhuriyeti Esir, Kayıp ve rehin alınmış vatandaşlarla ilgili Devlet Komisyonu tarafından tescil edilmiş esir, kayıp ve rehin alınmış kişilerin toplam sayısı 4049 kişi olmuştur. Bunlardan 3273`ü asker, 771`iyse savaşla ilgisi bulunmayan sivillerdir. 5 kişinin asker veya sivil olduğu henüz bilinmemektedir. Sivil şahıslardan 47 kişinin rehin alınırken çocukları vardı (bunlardan 17`si kızdır), 247 kişi kadın, 347 kişi ihtiyardır(onlardan 149`u kadındır).

Bugüne kadar esirlikten 1399 kişi geri döndü. Bunlardan 343`ü kadın, 1056`i erkektir. Aynı zamanda 170`i çocuk (65`i kız), 289`uysa ihtiyardır (112`si kadındır).

Devlet Komisyonu’na verilen bilgilerin analizi sırasında 553 kişinin rehinelik sırasında katledildiği veya çeşitli nedenlerle vefat ettiği tespit edilmiştir. Bunlardan 104`ü kadın, 448`ü erkektir. 137 kişinin sadece ismi bilinmektedir, 74 kişininse kimliği daha belirlenememiştir.

Kesin olgular gösteriyor ki, Ermenistan tarafı esir ve rehineler konusunda bilgileri Uluslararası Kızıl Haç Komitesi’nden saklamaktadır. Bu liste Ermeni tarafından rehin alınmış, daha sonra rehinelikten kurtarılmış vatandaşlarımızın ve diğer kaynakların tanık ifadeleri üzerine tertip edilmiştir.

Esir alınan kişilerin serbest bırakılması, kayıp kişilerin araması üzere Almanya, Rusya ve Gürcistan insan hakları kuruluşlarının üyelerinden oluşan Uluslararası çalışma örgütü ve Uluslararası Kızıl Haç Komitesi bu kişilerden bir kısmının gerçekten de esir alınması ve sonraki yaşamlarıyla ilgili bilgilerin saklanıldığına dair gerçekleri kabul etmektedirler.

Azerbaycan tarafına verilen bilgiler belirtilen listedeki kişilerin büyük bir kısmının Ermeni esaretindeyken öldürülmüş veya işkence ve hastalıklardan öldükleri, az bir kısmınınsa şu anda Ermenistan’da ve işgal altında bulunan topraklarda ağır fiziksel işlerde köle olarak kullanıldığı ihtimal edilmektedir. (bitti)

kaynak:
http://www.mns.gov.az/az/pages/50-117.html
Azerbaycan Cumhuriyeti Esir, Kayıp ve rehin alınmış vatandaşlarla ilgili Devlet Komisyonu

Veysel KAVRAYAN

Share
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER